Η δικαίωση των Νεάντερταλ: Ήταν το ίδιο έξυπνοι με τους σύγχρονους ανθρώπους, υποστηρίζει μελέτη
Για περισσότερο από έναν αιώνα, η εικόνα μας για τους Νεάντερταλ ήταν η εξής: δυνατοί, ανθεκτικοί, προσαρμοσμένοι σε σκληρές συνθήκες, αλλά λιγότερο ευφυείς από τον Homo sapiens.
Μια νέα μελέτη αμφισβητεί την εικόνα αυτή, υποστηρίζοντας ότι οι διαφορές στον εγκέφαλο των Νεάντερταλ δεν επαρκούν για να στηρίξουν την ιδέα ότι υστερούσαν νοητικά έναντι του σύγχρονου ανθρώπου.
Οι διαφορές στα κρανία
Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα στο Μπλούμινγκτον των ΗΠΑ εξέτασε εκ νέου ένα από τα βασικά επιχειρήματα που είχαν χρησιμοποιηθεί υπέρ αυτής της άποψης: ότι το διαφορετικό σχήμα του κρανίου των Νεάντερταλ αντιστοιχούσε σε εγκέφαλο που λειτουργούσε διαφορετικά, πιο αργά και λιγότερο αποδοτικά.
Τα κρανία των σύγχρονων ανθρώπων είναι πιο στρογγυλά και σφαιρικά, ενώ των Νεάντερταλ ήταν πιο επιμήκη. Η ανατομική αυτή διαφορά είχε οδηγήσει ορισμένους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου τους, όπως η παρεγκεφαλίδα, ήταν λιγότερο ανεπτυγμένες, αναφέρει το Earth.com.
Η παρεγκεφαλίδα δεν συνδέεται μόνο με την κίνηση και τον συντονισμό. Έχει επίσης ρόλο στην προσοχή, τη μνήμη και τη γλώσσα. Έτσι, οι εκτιμήσεις περί μικρότερης παρεγκεφαλίδας στους Νεάντερταλ αξιοποιήθηκαν στο παρελθόν για να υποστηριχθεί ότι η εξαφάνισή τους δεν οφειλόταν απλώς σε δημογραφικούς παράγοντες, συγκυρίες ή περιβαλλοντικές πιέσεις, αλλά στο ότι γνωστικά «ηττήθηκαν» από τους σύγχρονους ανθρώπους.
Οι διαφορές ανάμεσα σε σύγχρονους ανθρώπους
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences, υποστηρίζει ότι σε αυτό το επιχείρημα υπήρχε ένα κρίσιμο κενό. Οι ερευνητές δεν αρκέστηκαν στη σύγκριση Νεάντερταλ και πρώιμων σύγχρονων ανθρώπων, αλλά έθεσαν ένα διαφορετικό ερώτημα: πόσο μεγάλες είναι οι αντίστοιχες διαφορές μέσα στους ίδιους τους σημερινούς ανθρώπινους πληθυσμούς; Αν ανάλογες διαφορές παρατηρούνται και μεταξύ σύγχρονων ανθρώπων χωρίς να θεωρούνται ένδειξη διαφορετικής νοητικής ικανότητας, τότε δεν υπάρχει λόγος να αποδίδονται αυτόματα γνωστικές συνέπειες όταν εντοπίζονται ανάμεσα σε Νεάντερταλ και Homo sapiens.
Για να το εξετάσει, η ομάδα χρησιμοποίησε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου από δύο σύγχρονες ανθρώπινες ομάδες: 200 ανθρώπους ευρωπαϊκής καταγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες και 200 άτομα κινεζικής εθνότητας Χαν. Στη συνέχεια εφάρμοσε τις ίδιες μεθόδους μέτρησης που είχαν χρησιμοποιηθεί σε προηγούμενη μελέτη του 2018, η οποία είχε ανακατασκευάσει υπολογιστικά τον εγκέφαλο των Νεάντερταλ και είχε εκτιμήσει ότι διέθεταν μικρότερη παρεγκεφαλίδα από τους πρώιμους σύγχρονους ανθρώπους.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: σε εννέα από τις 13 περιοχές του εγκεφάλου που εξετάστηκαν, οι διαφορές ανάμεσα στους Αμερικανούς και τους Κινέζους συμμετέχοντες ήταν μεγαλύτερες από τις εκτιμώμενες διαφορές ανάμεσα στους Νεάντερταλ και τους σύγχρονους ανθρώπους.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης, καθηγητή Τόμας Σένεμαν, η τοποθέτηση των διαφορών των Νεάντερταλ στο πλαίσιο της φυσιολογικής ποικιλότητας των σημερινών ανθρώπων δεν υποστηρίζει την άποψη ότι είχαν μειωμένες γνωστικές ικανότητες.
Εξαιρετικά μικρή διαφορά
Οι ερευνητές προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, επιχειρώντας να εκτιμήσουν πόσο μεγάλη θα μπορούσε να είναι μια πιθανή μέση γνωστική διαφορά με βάση όσα είναι γνωστά για τη σχέση μεγέθους εγκεφάλου και νοητικών επιδόσεων. Η μεγαλύτερη προβλεπόμενη διαφορά σε λειτουργίες όπως η προσοχή, η εργαζόμενη μνήμη και η γλώσσα ήταν μόλις 0,14 τυπικές αποκλίσεις — ένα μέγεθος εξαιρετικά μικρό.
Με απλούστερους όρους, σε μια υποθετική σύγκριση 100 Νεάντερταλ και 100 πρώιμων σύγχρονων ανθρώπων, η ομάδα των σύγχρονων ανθρώπων θα αναμενόταν να έχει μόλις πέντε επιπλέον άτομα με επιδόσεις πάνω από τον μέσο όρο των Νεάντερταλ. Στα υψηλότερα επίπεδα ικανότητας, η διαφορά θα αντιστοιχούσε περίπου σε ένα άτομο.
Το συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι, αν υπήρχαν μέσες γνωστικές διαφορές ανάμεσα στους Νεάντερταλ και τους πρώιμους Homo sapiens, αυτές πιθανότατα ήταν πολύ μικρές, ίσως και δύσκολα ανιχνεύσιμες. Επομένως, είναι δύσκολο να αποδοθεί η εξαφάνιση των Νεάντερταλ αποκλειστικά ή κυρίως σε υποτιθέμενη νοητική υστέρηση.
Οι συγγραφείς στρέφουν την προσοχή σε άλλες εξηγήσεις που έχουν συζητηθεί εδώ και χρόνια: δημογραφικές πιέσεις, κοινωνικοί παράγοντες, μικρότεροι πληθυσμοί, σταδιακή επέκταση των σύγχρονων ανθρώπων στις ίδιες περιοχές, επιμειξία και τελικά απορρόφηση των Νεάντερταλ. Η μελέτη τους υποστηρίζει ότι η παλιά αφήγηση για τους «νοητικά κατώτερους» Νεάντερταλ ίσως λέει περισσότερα για τις προκαταλήψεις των σύγχρονων ανθρώπων παρά για τους ίδιους.
