Γιατί επιστήμονες το 1960 είχαν γράψει ότι η 13η Νοεμβρίου 2026 θα είναι η Ημέρα της Κρίσης

Το 1960, το περιοδικό «Science» δημοσίευσε ένα άρθρο με έναν τίτλο που δύσκολα θα περνούσε απαρατήρητος: «Ημέρα της Κρίσης: Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου 2026 μ.Χ.». Η μελέτη προέβλεπε ότι εκείνη την ημερομηνία ο παγκόσμιος πληθυσμός θα πλησίαζε θεωρητικά το άπειρο και η ανθρωπότητα θα κατέρρεε υπό το ίδιο της το βάρος.

Η πρόβλεψη ακουγόταν εξωφρενική. Ωστόσο, δεν επρόκειτο για μια πρόχειρη καταστροφολογική άσκηση. Οι συγγραφείς της, ο αυστριακής καταγωγής Αμερικανός καθηγητής και ειδικός στην κυβερνητική Heinz von Foerster και οι φοιτητές του Patricia M. Mora και Lawrence W. Amiot, είχαν στηρίξει το επιχείρημά τους σε μαθηματικά μοντέλα και ιστορικά δεδομένα πληθυσμού που, τουλάχιστον για αρκετές δεκαετίες, αποδείχθηκαν εντυπωσιακά ακριβή, σύμφωνα με τον «Independent».

Η αύξηση του πληθυσμού

Η βασική τους ιδέα αμφισβητούσε την κλασική μαλθουσιανή αντίληψη ότι ο πληθυσμός αυξάνεται μέχρι να περιοριστεί από την έλλειψη τροφής και πόρων. Οι τρεις ερευνητές υποστήριξαν ότι οι άνθρωποι αποτελούν εξαίρεση, επειδή διαθέτουν την ικανότητα να επικοινωνούν, να οργανώνονται και να συνεργάζονται για την επίλυση προβλημάτων.

Κατά τη συλλογιστική τους, η αύξηση της πληθυσμιακής πυκνότητας δεν οδηγεί απαραίτητα σε κρίση. Μπορεί, αντίθετα, να δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες για συνεργασία και καινοτομία, επιτρέποντας στον παγκόσμιο πληθυσμό να αυξάνεται με ρυθμό ακόμη ταχύτερο από τον εκθετικό.

Για να το υποστηρίξουν, χρησιμοποίησαν 24 εκτιμήσεις του παγκόσμιου πληθυσμού από τα προηγούμενα 2.000 χρόνια. Διαπίστωσαν ότι οι ανθρώπινοι αριθμοί αυξάνονταν επί μακρόν ταχύτερα από όσο θα προέβλεπε ένα απλό εκθετικό μοντέλο. Προεκτείνοντας αυτή την τάση στο μέλλον, το μοντέλο τους κατέληγε στο έτος 2026 και σε έναν θεωρητικά απεριόριστο πληθυσμό.

«Τα δισέγγονά μας δεν θα πεθάνουν από την πείνα. Θα συνθλιβούν μέχρι θανάτου», έγραψαν.

Το άρθρο προκάλεσε αμέσως αίσθηση. Απασχόλησε το «Time», τους «New York Times» και ακόμη και τη σάτιρα της εποχής. Πολλοί θεώρησαν ότι επρόκειτο για ένα ειρωνικό σχόλιο πάνω στους φόβους περί υπερπληθυσμού.

Ωστόσο, η ιστορία δεν τελείωσε εκεί. Μαθηματικοί και δημογράφοι επιτέθηκαν στη μελέτη, χαρακτηρίζοντάς την «γελοία» και «προφανώς παράλογη», όμως οι συγγραφείς υπερασπίστηκαν επίμονα τα μαθηματικά και τα συμπεράσματά τους.

Η «εξίσωση της Ημέρας της Κρίσης» άρχισε να εμφανίζεται σε συγγράμματα γενετικής, οικολογίας και δημογραφίας από τη δεκαετία του 1960 έως και τη δεκαετία του 1980. Χρησιμοποιήθηκε ακόμη και σε πολιτικές συζητήσεις: στον Καναδά ως επιχείρημα υπέρ της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων για την εξασφάλιση της τροφής και στις ΗΠΑ, σε υπόθεση σχετική με τις αμβλώσεις που προηγήθηκε της απόφασης Roe v. Wade.

Εντυπωσιακά κοντά στην πραγματικότητα

Ο λόγος που η θεωρία άντεξε τόσο ήταν ότι οι προβλέψεις της παρέμεναν εντυπωσιακά κοντά στην πραγματικότητα. Κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, το μοντέλο απέδιδε καλύτερα από πολλές συμβατικές δημογραφικές προβλέψεις.

Η απόκλιση άρχισε να γίνεται σαφής περίπου το 1993. Έκτοτε, ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε πιο αργά από όσο προέβλεπε το μοντέλο, κυρίως επειδή τα ποσοστά γεννήσεων άρχισαν να υποχωρούν. Σήμερα, ο παγκόσμιος δείκτης γεννήσεων είναι ελαφρώς χαμηλότερος από το μισό του αντίστοιχου επιπέδου του 1960.

Η ειρωνεία είναι ότι η ανθρωπότητα έκανε, σε μεγάλο βαθμό, αυτό ακριβώς που πρότειναν οι ερευνητές: μείωσε τις γεννήσεις.

Πιθανότατα δεν θα ξυπνήσουμε όλοι την Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου, «συμπιεσμένοι μέχρι θανάτου». Αλλά πριν απλώς προχωρήσουμε – προετοιμαζόμενοι για το επόμενο σενάριο της Ημέρας της Κρίσης – αξίζει να αναρωτηθούμε τι μπορούμε να μάθουμε από αυτό.