Στα διεθνή ύδατα νοτιοανατολικά της Κάσου το «Abeille Marengo» – Τα σενάρια τουρκικής αντίδρασης

Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη φάση εισέρχεται σήμερα, Πέμπτη (12/11), η αποστολή του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo», καθώς περνά από το στάδιο της προετοιμασίας στην πραγματοποίηση των ερευνών για το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.

Το πλοίο, το οποίο έχει ναυλωθεί από τη γαλλική εταιρεία Nexans, ολοκλήρωσε τις εργασίες βαθμονόμησης των ερευνητικών οργάνων του και, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, το πρωί της Πέμπτης είχε ήδη περάσει την Κάσο, πλέοντας νότια-νοτιοανατολικά της Καρπάθου.

Η είσοδός του σε διεθνή ύδατα σηματοδοτεί ένα κρίσιμο στάδιο της αποστολής, καθώς οι εργασίες μεταφέρονται πλέον εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων, σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει διεκδικήσεις επί της υφαλοκρηπίδας.

Πρόκειται για την πρώτη ουσιαστική δοκιμασία μετά την έκδοση των δύο αντι-NAVTEX από την Ελλάδα και την Κύπρο, με τις οποίες απορρίφθηκε η τουρκική προσπάθεια να εμφανίσει τις έρευνες ως δραστηριότητες που πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεσή της.

Το κρίσιμο πέρασμα στα διεθνή ύδατα

Η μετάβαση του «Abeille Marengo» πέρα από τα έξι ναυτικά μίλια των ελληνικών χωρικών υδάτων συγκεντρώνει το ενδιαφέρον τόσο της Αθήνας όσο και της Άγκυρας.

Το γεγονός ότι το πλοίο κινείται πλέον σε διεθνή ύδατα δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες περιοχές στερούνται καθεστώτος υφαλοκρηπίδας ή Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Αντίθετα, ακριβώς εκεί εντοπίζεται η ελληνοτουρκική διαφωνία για τα δικαιώματα επί των θαλάσσιων ζωνών.

Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται σε περιοχές στις οποίες ασκεί τα προβλεπόμενα από το διεθνές δίκαιο κυριαρχικά της δικαιώματα, βάσει των σχετικών αδειών που έχουν εκδοθεί από τις αρμόδιες αρχές.

Από την πλευρά της, η Άγκυρα επιχειρεί να προβάλει τις δικές της διεκδικήσεις, υποστηρίζοντας ότι τμήματα της διαδρομής του καλωδίου εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Η διαφορά αυτή αποκτά πλέον πρακτική διάσταση, καθώς το γαλλικό πλοίο καλείται να εκτελέσει τις προβλεπόμενες εργασίες σε θαλάσσιες περιοχές που αποτελούν αντικείμενο της αντιπαράθεσης.

Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται ιδιαίτερα στη θαλάσσια περιοχή νότια της Κάσου και της Καρπάθου, όπου το καλοκαίρι του 2024 είχε σημειωθεί σοβαρή ελληνοτουρκική ένταση κατά την προηγούμενη προσπάθεια πραγματοποίησης ερευνών για το καλώδιο.

Τα σενάρια για την τουρκική αντίδραση

Στην Αθήνα εξετάζονται τα ενδεχόμενα για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει η Τουρκία στην παρουσία του γαλλικού ερευνητικού πλοίου στα διεθνή ύδατα.

Ένα από τα σενάρια είναι να υπάρξει φραστική όχληση μέσω ασυρμάτου, γνωστή ως hailing, από τουρκικό πλοίο προς το «Abeille Marengo».

Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα για να επαναλάβει τις θέσεις της σχετικά με τις θαλάσσιες περιοχές στις οποίες διεξάγονται οι έρευνες, χωρίς απαραίτητα να προχωρήσει σε ενέργειες που θα παρεμπόδιζαν τις εργασίες.

Ανάλογη πρακτική είχε καταγραφεί τον περασμένο Ιανουάριο, όταν τουρκική πλευρά είχε απευθύνει προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου σε εμπορικό πλοίο που πραγματοποιούσε εργασίες πόντισης καλωδίου οπτικών ινών στο Αιγαίο.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η φραστική παρέμβαση δεν συνοδεύτηκε από περαιτέρω κλιμάκωση, ενώ οι εργασίες συνεχίστηκαν.

Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η Τουρκία να επιδιώξει πιο εμφανή παρουσία στην περιοχή, με την ανάπτυξη πλοίων που θα παρακολουθούν τις κινήσεις του γαλλικού ερευνητικού.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει επιβεβαιωθεί νέα τουρκική ενέργεια παρεμπόδισης των ερευνών.

Σε ετοιμότητα το Πολεμικό Ναυτικό

Οι κινήσεις του «Abeille Marengo» παρακολουθούνται από την ελληνική πλευρά, με το Πολεμικό Ναυτικό να διατηρεί επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η παρακολούθηση της πορείας του ερευνητικού πραγματοποιείται από διακριτική απόσταση, ενώ πολεμικά πλοία βρίσκονται σε ετοιμότητα απόπλου σε διάφορα σημεία του Αιγαίου, στο πλαίσιο της δραστηριότητας του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού.

Η ελληνική πλευρά παρακολουθεί τις εξελίξεις, χωρίς μέχρι στιγμής να προκύπτει ότι έχει σημειωθεί επεισόδιο στη θάλασσα.

Η στάση αυτή συνδέεται με την επιδίωξη να συνεχιστούν οι προγραμματισμένες έρευνες χωρίς να δημιουργηθούν συνθήκες νέας έντασης, αντίστοιχης με εκείνη του Ιουλίου του 2024.

Η διπλή αντι-NAVTEX Αθήνας και Λευκωσίας

Η είσοδος του γαλλικού πλοίου στα διεθνή ύδατα έρχεται μετά την ανταλλαγή ναυτιλιακών αναγγελιών που προηγήθηκε μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Τουρκίας.

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX με την οποία υποστήριξε ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, προβάλλοντας παράλληλα τον ισχυρισμό ότι έχει δώσει τη συγκατάθεσή της για τις εργασίες.

Η Αθήνα απάντησε με την αντι-NAVTEX 1441/26, χαρακτηρίζοντας άκυρη και ανίσχυρη την τουρκική αναγγελία και επισημαίνοντας ότι σημαντικό τμήμα της περιοχής των ερευνών εμπίπτει στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Ακολούθησε η Λευκωσία, η οποία εξέδωσε τη δική της αντι-NAVTEX 352/26, διευκρινίζοντας ότι οι εργασίες εντός της κυπριακής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας έχουν αδειοδοτηθεί από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Με τις δύο αναγγελίες, Ελλάδα και Κύπρος έχουν αποτυπώσει επισήμως τις θέσεις τους για τις αρμοδιότητες και τις αδειοδοτήσεις που αφορούν την αποστολή του γαλλικού πλοίου.

Η γαλλική ρηματική διακοίνωση και η ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών

Παράλληλα με τις εξελίξεις στη θάλασσα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διπλωματικοί χειρισμοί γύρω από τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία.

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι στις 10 Νοεμβρίου γνωστοποίησε εγγράφως στη γαλλική πλευρά τη συγκατάθεσή της για την πραγματοποίηση των εργασιών, επιχειρώντας να εμφανίσει τη συγκεκριμένη επικοινωνία ως επιβεβαίωση των θέσεών της.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν ζητήθηκε άδεια από την Τουρκία για την πραγματοποίηση των ερευνών.

Το περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο της ενημέρωσης που θα πραγματοποιήσει το Σάββατο 14 Νοεμβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης προς τους αρχηγούς των πολιτικών κομμάτων.

Οι συναντήσεις θα πραγματοποιηθούν κατ’ ιδίαν, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες του CNN Greece, οι πολιτικοί αρχηγοί θα ενημερωθούν αναλυτικά για το περιεχόμενο του γαλλικού εγγράφου, χωρίς ωστόσο να προβλέπεται να τους παραδοθεί αντίγραφό του.

Η ενημέρωση θα αφορά επίσης την πορεία του έργου, το διπλωματικό παρασκήνιο με τη Γαλλία, τις επιχειρησιακές δυσκολίες και τα πιθανά σενάρια τουρκικής αντίδρασης.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο Δουβλίνο

Την ίδια ώρα, η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να αναδείξει τις θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μεταβαίνει στο Δουβλίνο για την 9η Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας και την άτυπη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπου αναμένεται να θέσει εκ νέου το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Στην ατζέντα της ελληνικής πλευράς βρίσκονται επίσης η ενεργειακή διασυνδεσιμότητα, η προστασία των θαλάσσιων οδών και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

Οι εξελίξεις γύρω από το Great Sea Interconnector προσδίδουν πρόσθετη σημασία στις συζητήσεις αυτές, καθώς το έργο αποτελεί ευρωπαϊκή υποδομή στρατηγικής σημασίας για τη σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.

Πλέον, όμως, το ενδιαφέρον βρίσκεται πρωτίστως στη θάλασσα.