Το Ταμείο Ανάκαμψης φεύγει, το ΕΠΑ «έρχεται» – Ορόσημα και επενδύσεις δισεκατομμυρίων

Πρόκειται για το βασικό αναπτυξιακό εργαλείο της χώρας για την επόμενη τετραετία, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί αποκλειστικά από εθνικούς πόρους του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και δίνει προτεραιότητα σε έργα που αφορούν τις υποδομές, τις μεταφορές, την πολιτική προστασία και την περιφερειακή ανάπτυξη.

Σύμφωνα με το κυβερνητικό επιτελείο, κεντρικός στόχος του νέου ΕΠΑ είναι η αξιοποίηση εθνικών πόρων ύψους 23 δισ. ευρώ, οι οποίοι θα κατευθυνθούν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαμόρφωση ενός μοντέλου ανάπτυξης με ισχυρό κοινωνικό πρόσημο και μεγαλύτερη περιφερειακή ισορροπία.

Αξίζει να σημειωθεί πως το ΕΠΑ 2026-2030 δομείται και διαρθρώνεται σε 20 τομεακά προγράμματα, ένα για κάθε υπουργείο, 13 περιφερειακά προγράμματα και τέσσερα προγράμματα ειδικού αντικειμένου, όπως την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση καταστροφών, δίκαιης αναπτυξιακής μετάβασης και συμπράξεως δημοσίου και ιδιωτικού τομέα.

Μάλιστα, το πρόγραμμα θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα ΕΣΠΑ, ενώ στις 30 Σεπτεμβρίου υποβάλλεται το τελευταίο αίτημα πληρωμής στο Ταμείο Ανάκαμψης, με στόχο να μην χαθούν πόροι.

Το επενδυτικό αποτύπωμα του ΤΑΑ

Από το 2021, οι χρηματοδοτικοί πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) λειτούργησαν ως βασικός μοχλός ενίσχυσης των επενδύσεων, προώθησης μεταρρυθμίσεων και εκσυγχρονισμού της οικονομίας.

Όπως αναφέρει η μελέτη της Alpha Bank, η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ-27) που ωφελήθηκαν περισσότερο από το ΤΑΑ, εξασφαλίζοντας πόρους που αντιστοιχούν στο 16% του ΑΕΠ (στοιχεία 2023), ποσοστό που αποτελεί το υψηλότερο στην ΕΕ-27.

Μέχρι τα μέσα του 2026, η υλοποίηση του προγράμματος εξελίσσεται με ικανοποιητικούς ρυθμούς, καθώς έχει ολοκληρωθεί το 53% των οροσήμων και στόχων, ενώ έχει ήδη εισπραχθεί το 68,5% των συνολικών διαθέσιμων πόρων. Η Ελλάδα υπέβαλε τον Μάιο νέο αίτημα εκταμίευσης ύψους 1,6 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, οι πληρωμές προς τους τελικούς δικαιούχους αντιστοιχούν περίπου στο 50% του συνολικού προϋπολογισμού επιχορηγήσεων και λίγο πάνω από το 1/3 του αντίστοιχου προϋπολογισμού των δανείων.

Οι πόροι του δανειακού σκέλους του ΤΑΑ, σε συνδυασμό με τη χρηματοδότηση των τραπεζών και τη συμμετοχή ιδίων κεφαλαίων, στήριξαν τη δρομολόγηση σημαντικών επενδυτικών σχεδίων, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 29 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος Μαΐου.

Στην Ελλάδα, οι πραγματικές επενδύσεις αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 10,3% την περίοδο 2022-2025, επίδοση που είναι η δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ-27, μετά την Κροατία.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας

Καθώς το ΤΑΑ οδεύει προς την ολοκλήρωσή του, η διατήρηση της ισχυρής επενδυτικής δυναμικής αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την ελληνική οικονομία.

Σύμφωνα με τις παρουσιάσεις του ΥΠΕΘΟ, το στοίχημα της «επόμενης ημέρας» είναι να επιτευχθούν οι βασικοί αναπτυξιακοί στόχοι του ΕΠΑ 2026-2030, οι οποίοι διαμορφώνονται ως εξής:

• Κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη

Περιλαμβάνει δράσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, για την στήριξη ευάλωτων ομάδων, απομακρυσμένων περιοχών, την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου, τη βελτίωση της παραγωγικότητας, μεταξύ άλλων.

• Ανάπτυξη υποδομών και μεταφορών

Προβλέπει την αναβάθμιση, συντήρηση και επέκταση υποδομών μεταφορών, με στόχο τη βελτίωση της συνδεσιμότητας, την ενίσχυση της προσβασιμότητας και τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης.

• Πολιτική προστασία και κλιματική αλλαγή

Περιλαμβάνει την ανάπτυξη έργων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ενίσχυση των μηχανισμών πολιτικής προστασίας.

• Καινοτομία, εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητα

Δράσεις που -μεταξύ άλλων- προάγουν τον τουρισμό, τον αγροδιατροφικό τομέα, τον πολιτισμό αλλά και ορισμένους κλάδους της βιομηχανίας.

• Ψηφιακό μετασχηματισμό

Προβλέπει την εστίαση στη δημόσια διοίκηση, στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων, στην ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών και στην κυβερνοασφάλεια.

• Πράσινη ανάπτυξη

Προώθηση της μετάβασης στην πράσινη και στην κυκλική οικονομία και ενίσχυση δράσεων για την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας.

• Υποστήριξη προγραμμάτων

Προγράμματα για την πιο αποτελεσματική παρακολούθηση της υλοποίησης των έργων και την βελτίωση των συστημάτων εκπαίδευσης και ενημέρωσης των δικαιούχων.

Τα ορόσημα