Όπλα σε τροχιά: Τι αλλάζει με τη Space Force των ΗΠΑ – Καθηγητής της Σχολής Ευελπίδων αναλύει

Όχι πια: Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν για πρώτη φορά επισήμως ότι διαθέτουν όπλα σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ο υπουργός Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ Τρόι Μέινκ ανακοίνωσε ότι η χώρα διαθέτει πλέον «όπλα ελέγχου του διαστήματος σε τροχιά», ικανά, όπως είπε, να προστατεύσουν τις αμερικανικές δυνάμεις από εχθρικές ενέργειες.

Δεν αποκάλυψε τι ακριβώς είναι αυτά τα συστήματα, πόσα έχουν αναπτυχθεί, πότε τέθηκαν σε τροχιά ή ποιες ακριβώς δυνατότητες διαθέτουν. Και ίσως αυτή η ασάφεια να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της ανακοίνωσης.

Διότι το μήνυμα της Ουάσινγκτον δεν αφορά μόνο τα ίδια τα όπλα. Αφορά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ επέλεξαν πλέον να δηλώσουν δημοσίως την παρουσία τους εκεί.

Για τον καθηγητή στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων Κωνσταντίνο Γρίβα, η εξέλιξη μπορεί να αποτελέσει τομή στον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλες δυνάμεις αντιλαμβάνονται το Διάστημα: Όχι απλώς ως χώρο από τον οποίο υποστηρίζονται οι επιχειρήσεις στη Γη, αλλά ως πιθανό πεδίο στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Και αυτό δημιουργεί ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η αντιπαράθεση ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας μεταφέρεται οριστικά έξω από την ατμόσφαιρα;

Από τη στρατιωτικοποίηση στην οπλοποίηση του Διαστήματος

Η παρουσία στρατιωτικών συστημάτων στο Διάστημα δεν είναι καινούργια. Εδώ και δεκαετίες, οι μεγάλες δυνάμεις βασίζονται σε δορυφόρους για επικοινωνίες, πλοήγηση, έγκαιρη προειδοποίηση, συλλογή πληροφοριών και υποστήριξη στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Αυτό που αλλάζει είναι η δημόσια παραδοχή της ύπαρξης όπλων σε τροχιά.

Όπως επισημαίνει στο CNN Greece ο Κωνσταντίνος Γρίβας, η Συνθήκη για το Διάστημα του 1967 απαγορεύει την τοποθέτηση πυρηνικών όπλων και άλλων όπλων μαζικής καταστροφής σε τροχιά, όχι όμως συλλήβδην κάθε συμβατικού οπλικού συστήματος.

«Η Συνθήκη του ’67 απαγορεύει, τυπικά, τα πυρηνικά όπλα. Δεν αναφέρει τίποτα για συμβατικά. Άρα δεν τίθεται θέμα διεθνούς νομιμότητας», σημειώνει.

Πράγματι, η Outer Space Treaty δεν περιλαμβάνει γενική απαγόρευση συμβατικών όπλων σε γήινη τροχιά. Το αποτέλεσμα είναι μια σημαντική γκρίζα ζώνη: συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, αντιδορυφορικές δυνατότητες και άλλα μέσα μπορούν, ανάλογα με τη φύση και τη χρήση τους, να βρίσκονται εκτός της απαγόρευσης που αφορά τα όπλα μαζικής καταστροφής.

Το κρίσιμο στοιχείο, κατά τον Κωνσταντίνο Γρίβα, βρίσκεται αλλού: Μέχρι σήμερα υπήρχε, όπως λέει, μια de facto αντίληψη του Διαστήματος «ως χώρου ειρηνικής δραστηριότητας της ανθρωπότητας», ακόμη και αν ήταν γνωστό ότι κράτη είχαν αναπτύξει αντιδορυφορικές δυνατότητες. Η δημόσια παραδοχή από τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλάζει τον συμβολισμό αυτής της ισορροπίας.

«Η επισημοποίηση, και ειδικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που είναι και ο εγγυητής της διεθνούς τάξης, ότι έχει τοποθετήσει διαστημικά όπλα, είναι μία τομή, που μαε εισαγάγει σε μια νέα εποχή στις παγκόσμιες αντιπαραθέσεις», επισημαίνει.

Τι όπλα βρίσκονται εκεί πάνω;

Εδώ βρίσκεται το μεγάλο άγνωστο. Η Ουάσινγκτον δεν έχει εξηγήσει τι εννοεί ακριβώς με τον όρο «on-orbit space control weapons». Οι διαθέσιμες δημόσιες πληροφορίες δεν επιτρέπουν να γνωρίζουμε εάν πρόκειται για συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, παρεμβολείς, οχήματα που μπορούν να προσεγγίζουν άλλους δορυφόρους ή διαφορετικού τύπου τεχνολογία.

Ειδικοί θεωρούν πιθανότερο να πρόκειται για μη κινητικά συστήματα, όπως μέσα ηλεκτρονικού πολέμου, και λιγότερο πιθανό για όπλα που θα καταστρέφουν φυσικά δορυφόρους, καθώς μια τέτοια επίθεση θα μπορούσε να δημιουργήσει τεράστιες ποσότητες επικίνδυνων διαστημικών συντριμμιών.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας επισημαίνει όμως μια δεύτερη, θεωρητικά πολύ πιο ανησυχητική διάσταση:

«Υπάρχει μία ασάφεια αναφορικά με αυτά τα όπλα: Είναι αντιδορυφορικά; ή είναι τροχιακά όπλα που μπορούν να προσβάλλουν στόχους στο έδαφος;».

Και σε αυτό το σημείο εισάγει το σενάριο των λεγόμενων «μεταπυρηνικών υπερόπλων» (post-nuclear super weapons): Συμβατικών συστημάτων τα οποία, θεωρητικά, θα μπορούσαν να προκαλέσουν εξαιρετικά μεγάλη καταστροφή χωρίς να χρησιμοποιούν πυρηνική γόμωση.

Ο ίδιος αναφέρει ως παράδειγμα την παλαιότερη θεωρητική ιδέα της εξαπόλυσης αδρανών μεταλλικών ράβδων βολφραμίου από το διάστημα, οι οποίες θα αποκτούσαν τεράστια κινητική ενέργεια κατά την πρόσκρουση και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον βαριά θωρακισμένων ή υπόγειων εγκαταστάσεων.

Όπως σημειώνει ο καθηγητής της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, η σημασία βρίσκεται στο τι θα σήμαινε στρατηγικά η μελλοντική ανάπτυξη τέτοιων δυνατοτήτων: Όπλα με εξαιρετικά ισχυρό συμβατικό πλήγμα θα περιέπλεκαν ακόμη περισσότερο τη σχέση ανάμεσα στη συμβατική και την πυρηνική αποτροπή.

Γιατί το Διάστημα είναι πλέον κρίσιμο για κάθε πόλεμο στη Γη

Για να γίνει αντιληπτό το διακύβευμα, αρκεί να φανταστεί κανείς για λίγα λεπτά έναν σύγχρονο στρατό χωρίς δορυφόρους.

Χωρίς ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες. Χωρίς αξιόπιστη πλοήγηση. Χωρίς δορυφορικές εικόνες. Χωρίς συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για εκτοξεύσεις πυραύλων. Χωρίς τον συγχρονισμό που απαιτούν οι σύγχρονες δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις.

Το Διάστημα έχει μετατραπεί σε κρίσιμο τμήμα της στρατιωτικής υποδομής των μεγάλων δυνάμεων. Ταυτόχρονα, οι ίδιες υποδομές συνδέονται συχνά άμεσα ή έμμεσα με την πολιτική και οικονομική ζωή: τηλεπικοινωνίες, πλοήγηση, μεταφορές, χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και κρίσιμες υποδομές εξαρτώνται σε διαφορετικό βαθμό από δορυφορικά συστήματα.

Αυτό ακριβώς θεωρεί ο Κωνσταντίνος Γρίβας το σημαντικότερο στοιχείο της σημερινής συγκυρίας.

«Για μένα το σημαντικότερο είναι ότι αυτή η δήλωση έρχεται σε μια στιγμή που ο ρόλος του Διαστήματος στις πολεμικές επιχειρήσεις γίνεται πάρα πολύ πιο σημαντικός», αναφέρει.

Η Space Force, που δημιουργήθηκε το 2019 ως ο νεότερος κλάδος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής. Αποστολή της είναι η προστασία και λειτουργία των αμερικανικών στρατιωτικών διαστημικών δυνατοτήτων, ενώ η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι Κίνα και Ρωσία αναπτύσσουν συστήματα ικανά να απειλήσουν αμερικανικούς δορυφόρους.

Το διάστημα πεδίο πυρηνικής αντιπαράθεσης

Υπάρχει όμως και ένα πολύ σκοτεινότερο ενδεχόμενο. Ο καθηγητής εκτιμά ότι η μετατροπή του Διαστήματος σε ανοικτό πεδίο στρατιωτικού ανταγωνισμού δημιουργεί νέα ερωτήματα ακόμη και γύρω από τη χρήση πυρηνικών όπλων.

«Ανοίγει και το Διάστημα στο να γίνει πεδίο πυρηνικής αντιπαράθεσης. Αυτό είναι το μεγάλο θέμα», σημειώνει.

Το σενάριο που περιγράφει είναι διαφορετικό από την κλασική εικόνα μιας πυρηνικής επίθεσης εναντίον μιας πόλης.

Μια πυρηνική έκρηξη στο Διάστημα θα μπορούσε να έχει ως στόχο την καταστροφή ή την αποδιοργάνωση δορυφορικών δικτύων, χωρίς το άμεσο ανθρώπινο κόστος μιας πυρηνικής έκρηξης στο έδαφος.

«Σε ένα πολύ ρευστό διεθνές σύστημα, εάν είναι να γίνει χρήση πυρηνικών όπλων μπορεί να γίνει στο Διάστημα. Δηλαδή με μια πυρηνική έκρηξη, να καταστραφούν τα δίκτυα των δορυφόρων, χωρίς όμως να έχουμε νεκρούς στο έδαφος. Με σοβαρές όμως επιπτώσεις για τη λειτουργία δικτύων. Με τεράστιες επιπτώσεις», αναφέρει.

«Άστοχη ενέργεια» η ανακοίνωση

«Μπαίνουμε σε μια νέα πολύ πολύπλοκη παγκόσμια γεωστρατηγική εξίσωση», τονίζει ο Κωνσταντίνος Γρίβας.

Χαρακτηρίζει μάλιστα την απόφαση δημοσιοποίησης «άστοχη ενέργεια», υποστηρίζοντας ότι προσφέρει σε άλλες μεγάλες δυνάμεις ένα πρόσθετο επιχείρημα για να προβάλλουν ανοικτά τη δική τους στρατιωτική ισχύ στο Διάστημα.

«Δίνει πατήματα σε χώρες όπως είναι η Κίνα, όπως είναι η Ρωσία και άλλες. Ότι, παιδιά, και εμείς», αναφέρει.

Και καταλήγει στο κρίσιμο ερώτημα: Πλέον, όπως λέει, οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να οδηγηθούν σε εμφανέστερη «προβολή ισχύος στο Διάστημα», σε ένα περιβάλλον όπου «δεν είμαστε σίγουροι κατά πόσο θα δουλεύουν και οι μηχανισμοί της πυρηνικής αποτροπής».

Στο «κενό» η πυρηνική αποτροπή

Στη Γη, η στρατηγική σταθερότητα μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων στηρίχθηκε επί δεκαετίες στην απειλή της αμοιβαίας καταστροφής. Ένα πρώτο πυρηνικό πλήγμα μπορούσε να προκαλέσει δεύτερο πλήγμα και επομένως καταστροφικές συνέπειες και για τον επιτιθέμενο.

Στο Διάστημα όμως τα όρια μπορεί να γίνουν περισσότερο δυσδιάκριτα.

Τι θεωρείται επίθεση που δικαιολογεί στρατιωτική απάντηση; Η καταστροφή ενός στρατιωτικού δορυφόρου; Η παρεμβολή του; Μια κυβερνοεπίθεση που τον θέτει προσωρινά εκτός λειτουργίας; Η προσέγγισή του από ένα εχθρικό διαστημικό όχημα;

Και, ακόμη πιο κρίσιμο, πώς γνωρίζει ένα κράτος εάν μια ξαφνική απώλεια δορυφόρων αποτελεί τεχνική βλάβη, συμβατική επίθεση ή την έναρξη μιας πολύ μεγαλύτερης επιχείρησης;

Η αβεβαιότητα αυτή μπορεί να καταστήσει την κρίση επικίνδυνη ακριβώς επειδή μειώνει τον χρόνο αντίδρασης και αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένης εκτίμησης.

Ο Κωσταντίνος Γρίβας θεωρεί ότι η αμερικανική ανακοίνωση μπορεί να ενισχύσει αυτή τη δυναμική.

Η κούρσα έχει ήδη αρχίσει

Η αμερικανική κίνηση δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Η Κίνα και η Ρωσία αναπτύσσουν εδώ και χρόνια αντιδιαστημικές δυνατότητες. Έχουν καταγραφεί συστήματα άμεσης ανόδου εναντίον δορυφόρων, τεχνολογίες παρεμβολών και παραποίησης σημάτων, κυβερνοπυρατείας, αλλά και διαστημικά οχήματα ικανά να προσεγγίζουν άλλους δορυφόρους. Η Ινδία έχει επίσης επιδείξει αντιδορυφορική ικανότητα, ενώ ευρωπαϊκές χώρες επενδύουν όλο και περισσότερο στη στρατιωτική διάσταση του Διαστήματος.

Το Πεκίνο αντέδρασε στην αμερικανική ανακοίνωση κατηγορώντας την Ουάσινγκτον ότι ενισχύει την «οπλοποίηση του Διαστήματος», ενώ η Μόσχα επανέφερε τη θέση της υπέρ της αποτροπής τοποθέτησης όπλων εκεί. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ παρουσιάζουν τις δικές τους δυνατότητες ως απάντηση στην ανάπτυξη κινεζικών και ρωσικών αντιδιαστημικών συστημάτων.

Πρόκειται για τη γνώριμη λογική του διλήμματος ασφαλείας: κάθε πλευρά περιγράφει τις δικές της κινήσεις ως αμυντικές και εκείνες του αντιπάλου ως απειλητικές.

Μόνο που αυτή τη φορά το πεδίο είναι διαφορετικό.