Είχε στο μακρινό παρελθόν η Γη βουνό ψηλότερο από το Έβερεστ; Οι γεωλόγοι απαντούν

Το Όρος Έβερεστ, με ύψος 8.849 μέτρα, είναι σήμερα η ψηλότερη κορυφή της Γης πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ήταν, όμως, πάντοτε το ψηλότερο βουνό που υπήρξε στον πλανήτη;

Οι γεωλόγοι θεωρούν πιθανό ότι στο μακρινό παρελθόν υπήρχαν οροσειρές με κορυφές εξίσου ψηλές ή ακόμη ψηλότερες από τα Ιμαλάια. Ωστόσο, η αναζήτηση του ψηλότερου βουνού όλων των εποχών παραμένει ένα από τα αναπάντητα ερωτήματα της γεωλογίας.

Πώς σχηματίζονται τα μεγάλα βουνά

Τα μεγαλύτερα βουνά σχηματίζονται κυρίως από τη σύγκρουση τεκτονικών πλακών, που αναγκάζει τον φλοιό της Γης να ανυψωθεί. Παράλληλα, τεράστιες μάζες πετρωμάτων βυθίζονται βαθύτερα στο εσωτερικό του πλανήτη, σχηματίζοντας τις λεγόμενες «ρίζες» των οροσειρών.

Ο Άλαν Κόλινς, καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας στην Αυστραλία, μιλώντας στο LiveScience, παρομοιάζει τα βουνά με παγόβουνα: το ορατό τμήμα τους αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος της συνολικής δομής τους.

Στα Ιμαλάια, ο ηπειρωτικός φλοιός φτάνει σε βάθος περίπου 80 χιλιομέτρων. Το ύψος του Έβερεστ αντιπροσωπεύει συνεπώς ένα σχετικά μικρό μέρος αυτής της τεράστιας μάζας πετρωμάτων.

Μελετώντας τα απομεινάρια αρχαίων οροσειρών, οι επιστήμονες μπορούν να εκτιμήσουν το πάχος του φλοιού και, κατ’ επέκταση, το πιθανό ύψος των βουνών που υπήρχαν πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.

Τα Ιμαλάια άρχισαν να σχηματίζονται πριν από 40-50 εκατομμύρια χρόνια, όταν η ινδική τεκτονική πλάκα συγκρούστηκε με την ευρασιατική. Θεωρούνται σχετικά νεαρά βουνά, γεγονός που εξηγεί εν μέρει το εντυπωσιακό ύψος τους. Παρότι η διάβρωση μειώνει σταδιακά τις κορυφές τους, η συνεχιζόμενη σύγκρουση των πλακών εξακολουθεί να προκαλεί ανύψωση.

Οι χαμένες υπεροροσειρές

Ένας από τους σημαντικότερους υποψηφίους για τον τίτλο της ψηλότερης οροσειράς στην ιστορία είναι η υπεροροσειρά της Γκοντβάνα, η οποία άρχισε να σχηματίζεται πριν από περίπου 650 εκατομμύρια χρόνια, κατά τη δημιουργία της ομώνυμης υπερηπείρου. Τα γεωλογικά κατάλοιπά της εντοπίζονται σήμερα στη νότια Ινδία, στη Σρι Λάνκα, στην Τανζανία και στην Κένυα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι εκτεινόταν σε μήκος τριπλάσιο από εκείνο των Ιμαλαΐων.

Το πάχος του αρχαίου φλοιού υποδηλώνει ότι η συγκεκριμένη οροσειρά ενδέχεται να είχε κορυφές συγκρίσιμες με το Έβερεστ, παρά τη διάβρωση που έχει υποστεί επί εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Μάλιστα, πιθανότατα περιλάμβανε ένα τεράστιο υψίπεδο, ανάλογο του σημερινού Θιβέτ, με τις ψηλότερες κορυφές να βρίσκονται στις παρυφές του, σε περιοχές που αντιστοιχούν σήμερα στην ανατολική Μαδαγασκάρη, στη νότια Ινδία και στην ανατολική Ανταρκτική.

Άλλος υποψήφιος είναι η αρχαία οροσειρά Γκρένβιλ, που σχηματίστηκε πριν από περίπου 1,3 δισεκατομμύρια χρόνια, κατά τη δημιουργία της υπερηπείρου Ροδινία. Απομεινάρια αυτής της γεωλογικής διαδικασίας εντοπίζονται σήμερα στη Βόρεια Αμερική. Ωστόσο, οι επιστήμονες διαφωνούν σχετικά με το ύψος που είχαν φτάσει τα συγκεκριμένα βουνά.

Ακόμη παλαιότερες γιγάντιες οροσειρές συνδέονται με τη δημιουργία της υπερηπείρου Νούνα, γνωστής και ως Κολούμπια, πριν από περίπου δύο δισεκατομμύρια χρόνια. Η γεωχημικός Ζίγι Ζου, από το Πανεπιστήμιο Κέρτιν της Αυστραλίας, έχει εντοπίσει ενδείξεις για την ύπαρξή τους μελετώντας τη χημική σύσταση κρυστάλλων ζιρκονίου.

Πιο «αδύναμος» ο θερμότερος φλοιός της Γης

Όσο βαθύτερα στο παρελθόν ανατρέχουν οι γεωλόγοι, τόσο δυσκολότερη γίνεται η ανασύνθεση του αρχαίου ανάγλυφου. Επιπλέον, η υψηλότερη θερμοκρασία της νεαρής Γης πιθανότατα περιόριζε το μέγιστο ύψος των βουνών, καθώς ο θερμότερος φλοιός δεν μπορούσε να υποστηρίξει εξίσου μεγάλα φορτία.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα Ιμαλάια, η υπεροροσειρά της Γκοντβάνα και οι οροσειρές της Νούνα αποτελούν τους επικρατέστερους υποψηφίους για τα ψηλότερα βουνά που γνώρισε ποτέ η Γη.

Το αν κάποια αρχαία κορυφή ξεπέρασε πράγματι το Έβερεστ παραμένει άγνωστο. Και, όπως παραδέχονται οι επιστήμονες, ενδέχεται να μην καταστεί ποτέ δυνατό να προσδιοριστεί με βεβαιότητα.