Εκλογές στο Ισραήλ: Οι αντίπαλοι του Μπενιαμίν Νετανιάχου και η μάχη για τις 61 έδρες

Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση του Channel 12 της 23ης Οκτωβρίου, το κεντρώο Yashar του Άιζενκοτ συγκεντρώνει 23 έδρες, έναντι 21 του Λικούντ και 15 της συνεργασίας Μπένετ – Γιαΐρ Λαπίντ. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφει το Channel 13, ενώ η μέτρηση του Channel 14 εμφανίζει το κόμμα του Νετανιάχου στην πρώτη θέση, αναδεικνύοντας τις αποκλίσεις μεταξύ των δημοσκοπήσεων.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις μετεκλογικές συνεργασίες. Στις περισσότερες από τις τελευταίες μετρήσεις, κανένα από τα βασικά πολιτικά στρατόπεδα δεν εξασφαλίζει τις 61 από τις 120 έδρες της Κνεσέτ που απαιτούνται για τον σχηματισμό κυβέρνησης, αφήνοντας ανοιχτά διαφορετικά σενάρια για την επόμενη ημέρα.

Άιζενκοτ και Μπένετ: Οι βασικοί διεκδικητές απέναντι στον Νετανιάχου

Ο 66χρονος Γκάντι Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων, έχει αναδειχθεί σε έναν από τους κυριότερους πολιτικούς αντιπάλους του Νετανιάχου. Επικεφαλής του νεοσύστατου κεντρώου κόμματος Yashar, επιχειρεί να προσελκύσει ψηφοφόρους που δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην εθνική ασφάλεια, αλλά επιθυμούν αλλαγή στην κυβερνητική ηγεσία.

Η στρατιωτική του διαδρομή αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτικής του ταυτότητας, ενώ η απώλεια του γιου του κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων στη Γάζα έχει προσδώσει προσωπική διάσταση στη δημόσια παρουσία του. Στην προεκλογική του ατζέντα περιλαμβάνονται η αντιμετώπιση του κόστους ζωής, οι αλλαγές στο σύστημα στρατιωτικής θητείας και η διερεύνηση των ευθυνών για την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Από διαφορετική πολιτική αφετηρία προέρχεται ο 54χρονος Ναφτάλι Μπένετ, πρώην πρωθυπουργός και παλαιότερα συνεργάτης του Νετανιάχου. Εκπροσωπώντας τη δεξιά, έχει ενώσει τις δυνάμεις του με τον κεντρώο πρώην πρωθυπουργό Γιαΐρ Λαπίντ στο κοινό σχήμα «Μαζί» (Beyachad), επιδιώκοντας να συγκροτήσει μια ευρύτερη κυβερνητική εναλλακτική.

Οι δύο πολιτικοί είχαν συνεργαστεί και το 2021, όταν ένας συνασπισμός κομμάτων με σημαντικές ιδεολογικές διαφορές οδήγησε στην απομάκρυνση του Νετανιάχου από την πρωθυπουργία. Η εμπειρία εκείνης της κυβέρνησης, η οποία αποδείχθηκε βραχύβια, αναδεικνύει και τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσει μια αντίστοιχη συνεργασία.

Στην αντιπολίτευση βρίσκονται επίσης ο πρώην υπουργός Άμυνας Αβίγκντορ Λίμπερμαν, επικεφαλής του δεξιού κόμματος Yisrael Beiteinu, και ο πρώην στρατηγός Γιαΐρ Γκολάν, ο οποίος ηγείται των κεντροαριστερών Δημοκρατικών.

Παρότι οι συγκεκριμένοι πολιτικοί διαφωνούν με την παραμονή του Νετανιάχου στην εξουσία, οι θέσεις τους διαφέρουν σημαντικά σε ζητήματα ασφάλειας, οικονομίας και σχέσεων με τους Παλαιστινίους. Η εξεύρεση κοινής κυβερνητικής βάσης αποτελεί επομένως μια ουσιαστική πρόκληση.

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις και γιατί οι 61 έδρες είναι καθοριστικές

Οι τελευταίες μετρήσεις αποτυπώνουν την αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει την εκλογική αναμέτρηση, με το κόμμα Άιζενκοτ να προηγείται σε αρκετές δημοσκοπήσεις, αλλά χωρίς σαφή προοπτική σχηματισμού κυβέρνησης από την αντιπολίτευση.

Σύμφωνα με τη μέτρηση του Channel 12, στις 23 Οκτωβρίου, τα κόμματα της απερχόμενης κυβερνητικής συμμαχίας συγκεντρώνουν συνολικά 50 έδρες, ενώ οι βασικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης φτάνουν τις 56. Οι υπόλοιπες 14 έδρες κατανέμονται στα αραβικά κόμματα.

Παρόμοια εικόνα προκύπτει από το Channel 13, που καταγράφει 50 έδρες για το κυβερνητικό στρατόπεδο, 54 για τις κύριες δυνάμεις της αντιπολίτευσης και 16 για τα αραβικά κόμματα.

Αντίθετα, η δημοσκόπηση του Channel 14, στις 22 Οκτωβρίου, εμφανίζει το Λικούντ πρώτο με 30 έδρες, έναντι 20 του Yashar, και δίνει στην απερχόμενη κυβερνητική συμμαχία τη δυνατότητα να ξεπεράσει το όριο της πλειοψηφίας.

Οι αποκλίσεις μεταξύ των μετρήσεων δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για το εκλογικό αποτέλεσμα. Αναδεικνύουν, ωστόσο, τη σημασία της τελικής κατανομής των εδρών και των επιλογών που θα κάνουν οι πολιτικοί αρχηγοί μετά τις κάλπες.

Στο ισραηλινό εκλογικό σύστημα, οι πολίτες ψηφίζουν κομματικούς συνδυασμούς και οι 120 έδρες κατανέμονται αναλογικά, με όριο εισόδου το 3,25%. Κανένα κόμμα δεν έχει καταφέρει να εξασφαλίσει μόνο του κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην ιστορία του κράτους, καθιστώντας τις κυβερνήσεις συνεργασίας αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτικής ζωής.

Η 7η Οκτωβρίου και η πολιτική δοκιμασία του Νετανιάχου

Η εκλογική αναμέτρηση διεξάγεται σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο περιβάλλον. Πρόκειται για τις πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τις στρατιωτικές συγκρούσεις που ακολούθησαν στη Γάζα, στον Λίβανο και με το Ιράν.

Τα ζητήματα εθνικής ασφάλειας κυριαρχούν στην πολιτική αντιπαράθεση. Ο Νετανιάχου προβάλλει την εμπειρία του στη διαχείριση των περιφερειακών απειλών, ενώ οι αντίπαλοί του επικεντρώνουν την κριτική τους στις ευθύνες της κυβέρνησης για τις αστοχίες των υπηρεσιών ασφαλείας πριν από την επίθεση της Χαμάς.

Ο 77χρονος πρωθυπουργός, ο μακροβιότερος στην ιστορία του Ισραήλ, αντιμετωπίζει παράλληλα σημαντικές δικαστικές εκκρεμότητες. Δικάζεται στη χώρα του για υποθέσεις διαφθοράς, κατηγορίες που αρνείται, ενώ το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης σε βάρος του για φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα. Ο ίδιος απορρίπτει και αυτές τις κατηγορίες.

Στο εσωτερικό, η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στην ασφάλεια. Η λειτουργία της Δικαιοσύνης, οι σχέσεις θρησκείας και κράτους και η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία αποτελούν επίσης σημαντικά ζητήματα, τα οποία έχουν προκαλέσει έντονες κοινωνικές και πολιτικές διαφωνίες.

Οι σύμμαχοι του Νετανιάχου και οι διαφωνίες στο εσωτερικό της δεξιάς
Η δυνατότητα του Νετανιάχου να παραμείνει στην εξουσία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις επιδόσεις των κομμάτων με τα οποία έχει συνεργαστεί τα προηγούμενα χρόνια.

Μεταξύ των βασικών συμμάχων του βρίσκονται ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ και ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, οι οποίοι εκπροσωπούν την ακροδεξιά και έχουν υποστηρίξει σκληρότερη πολιτική απέναντι στους Παλαιστινίους.

Ο Σμότριτς τάσσεται υπέρ της επέκτασης των ισραηλινών οικισμών στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, ενώ ο Μπεν-Γκβιρ έχει υποστηρίξει την αυστηροποίηση των μέτρων ασφαλείας και των συνθηκών κράτησης Παλαιστινίων φυλακισμένων. Οι θέσεις τους έχουν προκαλέσει έντονη διεθνή κριτική. Καθοριστικό ρόλο στις προηγούμενες κυβερνήσεις Νετανιάχου έχουν διαδραματίσει και τα υπερορθόδοξα κόμματα Shas και United Torah Judaism.

Ωστόσο, η διαφωνία για την εξαίρεση μεγάλου μέρους των υπερορθόδοξων Εβραίων από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία έχει προκαλέσει εντάσεις ακόμη και μεταξύ των παραδοσιακών κυβερνητικών εταίρων. Το συγκεκριμένο ζήτημα έχει αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα μετά τα χρόνια στρατιωτικών επιχειρήσεων, καθώς οι απαιτήσεις για δικαιότερη κατανομή των στρατιωτικών υποχρεώσεων έχουν ενισχυθεί.

Ο Νετανιάχου έχει δηλώσει ότι θα επιδιώξει τον σχηματισμό μιας ευρείας κυβέρνησης, εφόσον το εκλογικό αποτέλεσμα του δώσει τη σχετική δυνατότητα. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, θα απαιτούσε συμφωνίες με κόμματα που σήμερα ασκούν έντονη κριτική στην πολιτική του.

Τα αραβικά κόμματα και το ενδεχόμενο αδιεξόδου

Σημαντικός παράγοντας για τον τελικό κοινοβουλευτικό συσχετισμό είναι και η εκλογική παρουσία των κομμάτων που εκπροσωπούν τους Άραβες πολίτες του Ισραήλ, οι οποίοι αποτελούν περίπου το 20% του πληθυσμού.

Η Ra’am και η Κοινή Λίστα διεκδικούν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, ενώ η συμμετοχή των ψηφοφόρων τους μπορεί να επηρεάσει την τελική κατανομή των εδρών.

Η πιθανότητα συνεργασίας με αραβικά κόμματα αποτελεί, πάντως, πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα. Τόσο ο Νετανιάχου όσο και βασικοί αντίπαλοί του έχουν εκφράσει επιφυλάξεις ή αποκλείσει τη συμμετοχή τους σε κυβερνητικούς συνασπισμούς με αραβικούς σχηματισμούς.

Ακόμη και αν οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης συγκεντρώσουν περισσότερες έδρες από το κυβερνητικό στρατόπεδο, η εξασφάλιση πλειοψηφίας δεν θεωρείται δεδομένη. Αντίστοιχα, μια πρωτιά του Λικούντ δεν θα εξασφάλιζε από μόνη της την παραμονή του Νετανιάχου στην πρωθυπουργία.

Σε περίπτωση που κανένα πολιτικό στρατόπεδο δεν καταφέρει να συγκροτήσει κυβέρνηση, το Ισραήλ θα μπορούσε να εισέλθει σε περίοδο παρατεταμένων διαβουλεύσεων, με τον απερχόμενο πρωθυπουργό να παραμένει προσωρινά στη θέση του.

Η επόμενη μέρα και το πραγματικό διακύβευμα

Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου διεξάγονται σε μια περίοδο κατά την οποία το Ισραήλ καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες τριών ετών πολεμικών συγκρούσεων, τις εσωτερικές κοινωνικές αντιθέσεις και τις σχέσεις του με τους περιφερειακούς και διεθνείς εταίρους του. Οι πολιτικές δυνάμεις διαφωνούν τόσο για τη διαχείριση αυτών των προκλήσεων όσο και για τον τρόπο λειτουργίας των κρατικών θεσμών.

Παράλληλα, οι διαφορές μεταξύ των κομμάτων της αντιπολίτευσης καθιστούν σύνθετη την προοπτική σχηματισμού μιας εναλλακτικής κυβέρνησης. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις καταγράφουν ανταγωνιστικούς εκλογικούς συσχετισμούς, χωρίς να διαμορφώνεται ενιαία εικόνα για την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Το καθοριστικό ερώτημα της επόμενης ημέρας δεν είναι μόνο ποιο κόμμα θα καταλάβει την πρώτη θέση, αλλά ποιος θα καταφέρει να συγκεντρώσει την υποστήριξη 61 βουλευτών. Από αυτή την κοινοβουλευτική εξίσωση θα εξαρτηθεί αν ο Νετανιάχου θα παραμείνει στην εξουσία, αν θα προκύψει μια νέα κυβερνητική συνεργασία ή αν το Ισραήλ θα βρεθεί αντιμέτωπο με ένα ακόμη πολιτικό αδιέξοδο.