ΗΠΑ: Τα συνδικάτα βάζουν «φρένο» στην Τεχνητή Νοημοσύνη – Οι πρώτες νίκες των εργαζομένων

Μια νέα μορφή εργασιακής διεκδίκησης αναπτύσσεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η ολοένα μεγαλύτερη διείσδυση της τεχνητής νοημοσύνης στους χώρους εργασίας προκαλεί αντιδράσεις από τα συνδικάτα.

Οι εργαζόμενοι δεν ζητούν απλώς να προστατευθούν από ενδεχόμενες απολύσεις λόγω αυτοματοποίησης. Διεκδικούν και λόγο στις αποφάσεις για την εισαγωγή νέων τεχνολογιών, διαφάνεια στον τρόπο λειτουργίας τους και εγγυήσεις ότι οι αλγόριθμοι δεν θα χρησιμοποιούνται ανεξέλεγκτα για την παρακολούθηση και την αξιολόγησή τους.

Η αντιπαράθεση είναι ιδιαίτερα έντονη στον δημόσιο τομέα, όπου η αξιοποίηση εργαλείων AI επεκτείνεται με ταχείς ρυθμούς.

Σύμφωνα με τον Guardian, που επικαλείται έρευνα της Ernst & Young, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2026, σχεδόν το 70% των πολιτειακών και τοπικών κυβερνητικών υπηρεσιών στις ΗΠΑ έχει ήδη υιοθετήσει ή βρίσκεται στη διαδικασία εφαρμογής εργαλείων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης.

Η απειλή απεργίας που έφερε συμφωνία στο Όκλαντ

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Όκλαντ, στην Καλιφόρνια, όπου οι δημοτικοί υπάλληλοι αντέδρασαν στην προοπτική χρήσης συστημάτων AI για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της εργασίας τους.

Στις 22 Οκτωβρίου, το 94,1% των μελών του συνδικάτου ψήφισε υπέρ της προκήρυξης απεργίας, ζητώντας συγκεκριμένες εγγυήσεις ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα οδηγήσει σε απολύσεις ή πειθαρχικές κυρώσεις.

Η πίεση απέδωσε καρπούς. Η δημοτική αρχή και το συνδικάτο κατέληξαν σε τριετή συμφωνία, η οποία προβλέπει ότι εργαζόμενοι των οποίων οι θέσεις ενδέχεται να επηρεαστούν από την τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να επανεκπαιδεύονται ή να μετακινούνται σε άλλες θέσεις, αντί να απολύονται.

Μετά τη συμφωνία, η απεργία που είχε προγραμματιστεί για τις 5 Νοεμβρίου αναβλήθηκε. Πρόκειται για μια εξέλιξη που αναδεικνύει τον ρόλο των συλλογικών διαπραγματεύσεων στη διαμόρφωση κανόνων για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Τα «ρομπότ-αφεντικά» και η ψηφιακή επιτήρηση

Μία από τις σημαντικότερες ανησυχίες των συνδικάτων αφορά τη χρήση συστημάτων που έχουν γίνει γνωστά ως bossware, δηλαδή τεχνολογιών που επιτρέπουν στους εργοδότες να παρακολουθούν και να αξιολογούν τους εργαζομένους.

Τα συγκεκριμένα εργαλεία μπορούν να καταγράφουν τη θέση και τη δραστηριότητα ενός υπαλλήλου, να μετρούν την παραγωγικότητά του ή να συλλέγουν δεδομένα μέσω καμερών, αισθητήρων και φορετών συσκευών. Ορισμένα συστήματα χρησιμοποιούνται ακόμη και για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τη συναισθηματική κατάσταση των εργαζομένων.

Η ανησυχία επικεντρώνεται στο ενδεχόμενο τέτοιες τεχνολογίες να επηρεάζουν αποφάσεις για προσλήψεις, προαγωγές, πειθαρχικές κυρώσεις ή απολύσεις, χωρίς ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο.

Στην Καλιφόρνια, τα συνδικάτα στήριξαν νομοθετικές πρωτοβουλίες για τον περιορισμό αυτών των πρακτικών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το νομοσχέδιο «No Robo Bosses» («Όχι ρομπότ-αφεντικά»), που απαγορεύει στους εργοδότες να βασίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένα συστήματα για την απόλυση ή την επιβολή πειθαρχικών κυρώσεων σε εργαζομένους.

Παράλληλα, προωθήθηκαν περιορισμοί στη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την παρακολούθηση των υπαλλήλων. Ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας, Γκάβιν Νιούσομ, υπέγραψε τις σχετικές νομοθετικές παρεμβάσεις στις 30 Σεπτεμβρίου.

Από την Πενσιλβάνια μέχρι τις δημόσιες συγκοινωνίες

Η αντιπαράθεση επεκτείνεται και σε άλλες πολιτείες. Στην Πενσιλβάνια, η εφαρμογή πιλοτικού προγράμματος χρήσης του ChatGPT Enterprise από δημοσίους υπαλλήλους προκάλεσε την αντίδραση συνδικαλιστικών οργανώσεων, οι οποίες ζήτησαν να συμμετέχουν στις αποφάσεις για την εισαγωγή και την εποπτεία των νέων συστημάτων.

Το πρόγραμμα αποσκοπούσε στη διερεύνηση της δυνατότητας εξοικονόμησης χρόνου σε υπηρεσίες όπως η διαχείριση αιτήσεων επιδομάτων ανεργίας και η κοινωνική πρόνοια. Ωστόσο, οι εκπρόσωποι των εργαζομένων υποστήριξαν ότι η εισαγωγή της τεχνολογίας δεν συνοδευόταν από επαρκείς εργασιακές εγγυήσεις.

Αντίστοιχες διεκδικήσεις αναπτύσσονται στον τομέα των μεταφορών, όπου η προοπτική κυκλοφορίας αυτόνομων οχημάτων προκαλεί ανησυχία για την ασφάλεια και τη διατήρηση των θέσεων εργασίας.

Στο Κολόμπους του Οχάιο, οι εργαζόμενοι στις μεταφορές είχαν ήδη εξασφαλίσει από το 2024 συμβατικές ρήτρες που τους παρέχουν δικαίωμα βέτο σε σχέδια ένταξης αυτόνομων οχημάτων στις δημόσιες συγκοινωνίες.

Τα συνδικάτα διευκρινίζουν πάντως ότι δεν αντιτίθενται συνολικά στην τεχνολογική πρόοδο, αλλά ζητούν η εφαρμογή της να γίνεται με ανθρώπινη εποπτεία και συγκεκριμένους κανόνες ασφαλείας.

«Θεσπίζουμε δικλίδες ασφαλείας που δεν έχουν θεσπίσει οι πολιτικοί»

Για την πρόεδρο της AFL-CIO, Λιζ Σούλερ, η καθυστέρηση των νομοθετικών παρεμβάσεων αναγκάζει τα συνδικάτα να αναλάβουν τα ίδια την πρωτοβουλία.

Όπως εξηγεί, οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση περιορισμών και εγγυήσεων απέναντι στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Οι εργατικές οργανώσεις αξιοποιούν και την εμπειρία προηγούμενων κινητοποιήσεων, όπως εκείνες των σεναριογράφων του Χόλιγουντ το 2023, όταν η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης αποτέλεσε κεντρικό ζήτημα των διαπραγματεύσεων.

Το διακύβευμα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην προστασία των υφιστάμενων θέσεων εργασίας. Αφορά και το ποιος θα αποφασίζει πώς εφαρμόζεται η τεχνητή νοημοσύνη, ποια δεδομένα θα συλλέγονται και κατά πόσο οι εργαζόμενοι θα έχουν τη δυνατότητα να αμφισβητούν αποφάσεις που λαμβάνονται με τη βοήθεια αλγορίθμων.

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται σε ολοένα περισσότερους κλάδους της οικονομίας, οι διεκδικήσεις αυτές διαμορφώνουν ένα νέο πεδίο διαπραγμάτευσης ανάμεσα σε εργαζομένους, εργοδότες και κυβερνήσεις.