Όμως η Ελνάζ, 32χρονη ζωγράφος που ζει στην Τεχεράνη, προειδοποιεί ότι δεν πρέπει να υπάρχουν ψευδαισθήσεις: «Δεν είναι σε καμία περίπτωση ένδειξη αλλαγής εκ μέρους της κυβέρνησης. Καμία πρόοδος δεν έχει γίνει στο θέμα των δικαιωμάτων των γυναικών».
«Παρά τα φαινόμενα, καμία πραγματική αλλαγή δεν έχει γίνει στον τομέα των ατομικών ελευθεριών», επιμένει η Ελνάζ με την οποία το AFP ήρθε σε τηλεφωνική επαφή από το Παρίσι, όπως και με άλλες Ιρανές. Καμία δεν εμφανίζεται με το πραγματικό της όνομα.
Η υποχρέωση της ισλαμικής μαντίλας στον δημόσιο χώρο θεσπίστηκε λίγο μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Ομως η εφαρμογή του κανόνα, πυλώνα της ιρανικής θεοκρατίας, φαίνεται κάπως να έχει χαλαρώσει, τουλάχιστον σε ορισμένες περιοχές της Τεχεράνης και σε άλλες πόλεις.
Γυναίκες καλυμμένες από την κορυφή μέχρι τα νύχια περνούν μπροστά από μια τοιχογραφία που απεικονίζει ένα τζαμί στην οδό Ισλαμικής Επανάστασης, στο κέντρο της Τεχεράνης, στο Ιράν, το Σάββατο 25 Απριλίου 2026.
AP Photo/Vahid Salemi
Η μαζική τάση απαλλαγής από το χιτζάμπ διαμορφώθηκε μετά τις διαδηλώσεις 2022-2023 που προκλήθηκαν από τον θάνατο τον Σεπτέμβριο 2022 της Μάχσα Αμινί που είχε συλληφθεί στην Τεχεράνη για παραβίαση των ενδυματολογικών κανόνων.
Συνεχίσθηκε κατά την διάρκεια του σύντομου πολέμου τον Ιούνιο 2025, κατά την διάρκεια των δυναμικών κινητοποιήσεων του Ιανουαρίου που πνίγηκαν στο αίμα και στην συνέχεια κατά την διάρκεια του πολέμου που ακολούθησε την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
«Πριν από μόλις τρία χρόνια δεν ήταν παρά όνειρο», δηλώνει η Ζάχρα, 57 ετών, που ζει στο Ισπαχάν.«Δεν την φοράω πια, αλλά θα ήθελα τόσο πολύ να το έχω ζήσει αυτό όταν ήμουν νέα!».
«Βαρύ τίμημα»
Η μαντίλα δεν έχει ωστόσο εξαφανισθεί και ορισμένες γυναίκες συνεχίζουν να την φορούν εξ επιλογής.
Αν και τα άσπρα βαν της αστυνομίας των ηθών που περιπολούσαν στους δρόμους έχουν εξαφανισθεί, οι γυναίκες με ακάλυπτο το κεφάλι μπορούν ανά πάσα στιγμή να κληθούν από τις αρχές. Οι Ιρανές πρέπει να φορούν το χιτζάμπ στις τράπεζες, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και στις διοικητικές υπηρεσίες.
Στα καφέ, πίσω από τα «όμορφα στιγμιότυπα» των γυναικών με ακάλυπτα κεφάλια που βλέπουμε να κυκλοφορούν αυτό το διάστημα, υπάρχει «το μεγάλο τίμημα που έχουν πληρώσει οι μαγαζάτορες», λέει η Νεγκίν, ιδιοκτήτρια καφέ στην Τεχεράνη.
Γυναίκες στην Τεχεράνη την Κυριακή 19 Απριλίου 2026
AP Photo/Vahid Salemi
«Είχαμε σκληρή μεταχείριση επί πολλά χρόνια και αυτό συνεχίζεται και σήμερα. Μας κλείσανε πολλές φορές, μας επέβαλαν πρόστιμα, χρειάστηκε να λαδώσουμε (…) Και αυτό που με εξοργίζει ακόμη περισσότερο είναι όταν αυτό το αποκαλούν”ελευθερία” και λένε ότι οι γυναίκες είναι πιο ελεύθερες», λέει η 34χρονη γυναίκα.
Τα δικαιώματα των γυναικών παραμένουν περιορισμένα στο Ιράν, υπό την μέγγενη μίας εξουσίας που συνέλαβε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κατά τις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου που πνίγηκαν στο αίμα και χιλιάδες ακόμη κατά την διάρκεια του τελευταίου πολέμου, σύμφωνα με τις οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία, η «γενικευμένη αντίσταση» στο υποχρεωτικό χιτζάμπ έχει ασκήσει πίεση επί του καθεστώτος τα τελευταία χρόνια.
Οι ιρανικές αρχές συνέχισαν να επιβάλλουν «την υποχρεωτική μαντίλα στους χώρους εργασίας, στα πανεπιστήμια και άλλα δημόσια ιδρύματα, εκθέτοντας έτσι τα κορίτσια και τις γυναίκες που αντιστέκονται σε παρενοχλήσεις, σε επιθέσεις, σε αυθαίρετες συλλήψεις, σε επιβολή προστίμων και στον αποκλεισμό από την εργασία και την εκπαίδευση», σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία.
Και μετά;
Πλέον, μπορούμε να δούμε εικόνες με γυναίκες χωρίς χιτζάμπ στην κρατική τηλεόραση υπό τον όρο ότι υποστηρίζουν την Ισλαμική Δημοκρατία και καταγγέλλουν τους εχθρούς του Ιράν.
«Ολο και περισσότερες γυναίκες ξεπερνούν τον φόβο τους κάθε μέρα και τολμούν να βγουν χωρίς χιτζάμπ. Το φαινόμενο γενικεύεται. Αλλά δεν βλέπω καμία αλλαγή στο σύστημα διακυβέρνησης», εξηγεί η 39χρονη Σαχραζάντ, νοικυρά.
«Τίποτε δεν έχει αλλάξει, εκτός των βίντεο των νεαρών γυναικών που εμφανίζονται μπροστά στις κάμερες ενημερωτικών τηλεοπτικών σταθμών χωρίς χιτζάμπ και φωνάζουν: “Ο ηγέτης μου, ο ηγέτης, θα θυσιαζόμουν γι’ αυτόν” ».
Η κατάσταση δεν είναι ίδια σε ολόκληρη την χώρα.
Στο Μασχάντ, μεγάλη πόλη του ανατολικού Ιράν που φιλοξενεί έναν από τους ιερότερους τόπους του σιιτικού ισλάμ, οι κανόνες είναι αυστηρότεροι, εξηγεί η Μάχσα, 32χρονη φοιτήτρια.
«Πριν από τον πόλεμο των 12 ημερών (τον Ιούνιο), δεν μας άφηναν να μπούμε πουθενά χωρίς χιτζάμπ. Τώρα, μας αφήνουν, αλλά δεν βλέπουμε το ίδιο επίπεδο αλλαγής με την Τεχεράνη αυτά τα τρία τελευταία χρόνια».
Γυναίκες χρησιμοποιούν ομπρέλες καθώς περπατούν σε ένα πεζοδρόμιο στο κέντρο της Τεχεράνης, στο Ιράν, τη Δευτέρα 20 Απριλίου 2026.
AP Photo/Vahid Salemi
Στο Ισπαχάν, που θεωρείται μία από τις πιο συντηρητικές πόλεις του Ιράν, η Φαρνάζ, 41 ετών, διηγείται πώς προσήχθη στο δικαστήριο τον Απρίλιο για παραβίαση του κανόνα για το χιτζάμπ.
«Εδώ και μερικές μέρες, αρχίζουν να κλείνουν καφέ εξαιτίας του χιτζάμπ. Εδώ έχουμε να κάνουμε και με την κυβέρνηση και με τον πληθυσμό. Οπως πριν, σε ορισμένες συνοικίες, οι άνθρωποι σου κάνουν παρατηρήσεις, σε παρενοχλούν. Δεν υπάρχει μόνο η αστυνομία των ηθών…».
Σύμφωνα με άλλη κάτοικο του Ισπαχάν, την Μαριάμ, 35 ετών, «αν έχεις κοινωνική ή οικονομική δραστηριότητα, περιμένουν από σένα να φοράς το χιτζάμπ».
Κανείς δεν είναι σε θέση να πει αν αυτή η ενδυματολογική ανεκτικότητα θα διαρκέσει. «Πληρώσαμε βαρύ τίμημα για να φθάσουμε εδώ», εξηγεί η 57χρονη Ζάχρα αναφερόμενη στην καταστολή των διαδηλώσεων του 2022 με εκατοντάδες νεκρούς.
«Προς το παρόν, η προσοχή τους είναι στραμμένη στον πόλεμο. Αλλά μετά, ποιος ξέρει τι θα κάνουν;».
