Κομισιόν: Διεύρυνση της ΕΕ με νέες δικλίδες – Στο τραπέζι αναστολή ψήφου και κονδυλίων στο τραπέζι
Αυστηρότερους κανόνες για την ένταξη νέων κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση εισηγείται η Κομισιόν, επιδιώκοντας να αποτρέψει φαινόμενα δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και παρεμπόδισης κρίσιμων αποφάσεων μετά την προσχώρησή τους.
Το σχέδιο, με τίτλο «Προετοιμασία της ΕΕ για μια ευρύτερη Ένωση», περιλαμβάνει ενισχυμένους μηχανισμούς εποπτείας, δυνατότητα περιορισμού της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου ενός νέου κράτους-μέλους στο Συμβούλιο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η Ένωση μπορεί να υποδεχθεί επιπλέον μέλη χωρίς αναθεώρηση των υφιστάμενων Συνθηκών. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι απαιτούνται προσαρμογές στον τρόπο λήψης αποφάσεων, ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας και αναμόρφωση επιμέρους πολιτικών και του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
«Η διεύρυνση της Ένωσής μας αποτελεί γεωπολιτική επιταγή», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τονίζοντας ότι μια μεγαλύτερη ΕΕ πρέπει να παραμείνει αποτελεσματική, ανθεκτική και σταθερά προσηλωμένη στις κοινές αξίες της.
Έως 15 χρόνια οι ενισχυμένες δικλίδες
Οι μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης θα μπορούν να περιλαμβάνουν αυστηρότερες εγγυήσεις, ώστε οι δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν οι υποψήφιες χώρες κατά τις διαπραγματεύσεις να εξακολουθούν να τηρούνται και μετά την ένταξή τους.
Οι τομεακές δικλίδες, οι οποίες καλύπτουν πεδία όπως η οικονομία, η εσωτερική αγορά, η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις, θα μπορούν να ενεργοποιούνται για μεγαλύτερο διάστημα μετά την προσχώρηση.
Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία θεσμικής ρήτρας για σοβαρές παραβιάσεις του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της προστασίας των μειονοτήτων και της αρχής της ειλικρινούς συνεργασίας.
Το καθεστώς αυξημένης εποπτείας των νέων μελών θα μπορεί να διαρκεί έως και 15 χρόνια. Στο διάστημα αυτό, η ΕΕ θα έχει τη δυνατότητα να περιορίζει τη χρηματοδότηση ή να αναστέλλει δικαιώματα ψήφου σε περίπτωση σοβαρής απόκλισης από τις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες.
Η πρωτοβουλία επιχειρεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που ανέδειξε η εμπειρία της Ουγγαρίας επί των κυβερνήσεων του Βίκτορ Όρμπαν, όταν η Βουδαπέστη αξιοποιούσε επανειλημμένα το δικαίωμα αρνησικυρίας για να καθυστερεί ή να εμποδίζει ευρωπαϊκές αποφάσεις.
«Η αξιολόγησή μας δείχνει ότι η ΕΕ μπορεί να υποδεχθεί περισσότερα κράτη-μέλη», δήλωσε η επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος. Όπως επισήμανε, απαιτούνται αποτελεσματικότερα εργαλεία για την αποτροπή της οπισθοδρόμησης στο κράτος δικαίου και στην τήρηση των κοινών υποχρεώσεων.
Περισσότερες αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία
Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ της ευρύτερης αξιοποίησης της ειδικής πλειοψηφίας, αντί της ομοφωνίας, σε τομείς όπως οι κυρώσεις, η αντιμετώπιση της φορολογικής απάτης και ορισμένες πτυχές της ενεργειακής πολιτικής.
Ανάλογη διαδικασία εξετάζεται για το άνοιγμα των ομάδων διαπραγματευτικών κεφαλαίων και για άλλες ενδιάμεσες αποφάσεις κατά την πορεία προσχώρησης. Στόχος είναι να αποφεύγονται παρατεταμένες καθυστερήσεις εξαιτίας της στάσης ενός μόνο κράτους-μέλους.
Οι αλλαγές δεν είναι ακόμη οριστικές, καθώς θα πρέπει να εξεταστούν και να εγκριθούν από τις 27 χώρες της Ένωσης.
Σταδιακή ενσωμάτωση πριν από την ένταξη
Το σχέδιο προβλέπει επίσης τη σταδιακή συμμετοχή των υποψήφιων χωρών σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές πολιτικές πριν από την πλήρη ένταξή τους.
Η συνεργασία θα μπορεί να επεκτείνεται στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, της ψηφιακής πολιτικής και της άμυνας, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια. Η συμμετοχή θα είναι αναστρέψιμη, εάν μια χώρα αποκλίνει από τις δεσμεύσεις της ή από τη στρατηγική κατεύθυνση της ΕΕ.
Με αυτόν τον τρόπο, οι υποψήφιες χώρες θα αποκτούν εμπειρία από την εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών, ενώ πολίτες και επιχειρήσεις θα μπορούν να αποκομίζουν οφέλη πριν από την ολοκλήρωση της ενταξιακής διαδικασίας.
Ειδικές ρυθμίσεις για την ουκρανική γεωργία
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Ουκρανία, λόγω του μεγέθους και της υψηλής παραγωγικότητας του αγροτικού της τομέα.
Για την ενσωμάτωσή του προβλέπονται ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις, οι οποίες θα περιορίζουν σημαντικά τόσο τη χρηματοδοτική στήριξη όσο και την πρόσβαση ευαίσθητων ουκρανικών αγροτικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά. Ταυτόχρονα, η ΕΕ σκοπεύει να βοηθήσει το Κίεβο να αποκαταστήσει την πρόσβασή του στις παραδοσιακές αγορές τρίτων χωρών.
Ως προς τον προϋπολογισμό, η Κομισιόν θεωρεί ότι η προσχώρηση νέων μελών μπορεί να χρηματοδοτηθεί χωρίς να εγκαταλειφθούν οι υφιστάμενες προτεραιότητες. Πριν από την ένταξη, οι υποψήφιες χώρες θα λαμβάνουν πόρους μέσω του προγράμματος Global Europe. Μετά την προσχώρησή τους, η χρηματοδότηση θα διοχετεύεται μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων, με πρόσθετα κονδύλια για τη συνοχή, τη γεωργία, τις εσωτερικές υποθέσεις και τη διασυνοριακή συνεργασία.
Το πακέτο θα αποτελέσει τη βάση των συζητήσεων μεταξύ των κρατών-μελών ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Οκτωβρίου. Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση του 2026, η Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει ενδεικτικούς οδικούς χάρτες για το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρήσουν τη δυναμική των μεταρρυθμίσεών τους.
