Κομισιόν – Τουρκία: Αντιπαράθεση για casus belli, τουρκολιβυκό μνημόνιο και Κύπρο

Η απάντηση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών δεν περιορίζεται στην απόρριψη των ευρωπαϊκών διαπιστώσεων. Η Άγκυρα αξιοποιεί την έκθεση ως αφορμή για να επαναφέρει το σύνολο σχεδόν των αιτιάσεών της επι των ελληνικών κυριαζρχικών δικαιωμάτων και της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, κατηγορώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι υιοθετεί τις «μαξιμαλιστικές» θέσεις της Αθήνας και της Λευκωσίας.

Στην έκθεση, που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη (4/11), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να παρεμποδίζει τις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, διατηρεί την απειλή πολέμου για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων και προβάλλει διεκδικήσεις που προκαλούν ανησυχία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, επαναλαμβάνει την ευρωπαϊκή θέση ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και δεν παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, ενώ καταγράφει την επιμονή της Τουρκίας στη λύση δύο κρατών στην Κύπρο.

Η Άγκυρα απορρίπτει τις ευρωπαϊκές επισημάνσεις

Η αντίδραση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών ήταν ιδιαίτερα έντονη, με την έκθεση να χαρακτηρίζεται ακόμη μία απόδειξη της «μεροληπτικής και άδικης στάσης» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, παρατηρούμε ότι η έκθεση υπερασπίζεται τις μαξιμαλιστικές, μη ρεαλιστικές και διεθνώς παράνομες θέσεις της Ελλάδας και της ελληνοκυπριακής πλευράς», αναφέρει η ανακοίνωση.

Με τη συγκεκριμένη τοποθέτηση, η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης από τις ενέργειες που καταγράφει η Κομισιόν στις δικές της αιτιάσεις έναντι της Αθήνας και της Λευκωσίας.

Ωστόσο, στην ανακοίνωση δεν περιλαμβάνεται συγκεκριμένη απάντηση για ορισμένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως η διατήρηση του casus belli, οι παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων και η παρεμπόδιση των ερευνών για το Great Sea Interconnector.

Casus belli και «Γαλάζια Πατρίδα»: Οι επισημάνσεις της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει ότι παραμένει σε ισχύ η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία ενδεχόμενη μονομερής επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο θα αποτελούσε αιτία πολέμου.

Παράλληλα, καταγράφει την αύξηση των παραβιάσεων των ελληνικών χωρικών υδάτων, τις πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, καθώς και τις αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία, εξέλιξη που η Κομισιόν αντιμετωπίζει ως παράγοντα ανησυχίας για τον ελληνοτουρκικό διάλογο.

Η Επιτροπή καλεί την Τουρκία να σεβαστεί τις σχέσεις καλής γειτονίας, να αποφεύγει απειλές και μονομερείς ενέργειες και να επιδιώκει την ειρηνική επίλυση των διαφορών βάσει του διεθνούς δικαίου.

Απέναντι σε αυτές τις συγκεκριμένες επισημάνσεις, η τουρκική απάντηση περιορίζεται στη γενική καταγγελία ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αγνοεί τα «νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα» της Τουρκίας.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Ευθεία σύγκρουση με την ευρωπαϊκή θέση

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της αντιπαράθεσης αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Η Κομισιόν αναφέρεται στην επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, τον Οκτώβριο του 2026, επαναλαμβάνοντας ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για αυτά.

Η Άγκυρα, αντίθετα, απορρίπτει πλήρως τη συγκεκριμένη θέση.

«Οι παρατηρήσεις σχετικά με το Μνημόνιο που υπεγράφη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης στερούνται οποιασδήποτε νομικής βάσης», αναφέρει το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.

Πρόκειται για ευθεία αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής τοποθέτησης, με την Τουρκία να επιμένει στη δική της ερμηνεία για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.

Great Sea Interconnector: Η παρεμπόδιση των ερευνών

Σημαντική θέση στην έκθεση καταλαμβάνει και το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, Great Sea Interconnector, το οποίο αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες που συνδέονται με την υλοποίησή του.

Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς πρόκειται για ενεργειακό έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, η πρόοδος του οποίου επηρεάζεται από τις τουρκικές παρεμβάσεις που καταγράφει η Επιτροπή.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών δεν δίνει ειδική απάντηση στη συγκεκριμένη διαπίστωση, επιλέγοντας να εντάξει το ζήτημα στη συνολική απόρριψη των ευρωπαϊκών θέσεων για την Ανατολική Μεσόγειο.

Κυπριακό: Η επιμονή στα δύο κράτη και η επίθεση στη Λευκωσία

Στο Κυπριακό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει λύση δύο κρατών, σε αντίθεση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Καλεί την Άγκυρα να εξομαλύνει τις σχέσεις της με τη Λευκωσία και να σεβαστεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η τουρκική απάντηση κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση, κατηγορώντας την ΕΕ ότι υιοθετεί άνευ όρων τις θέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Παράλληλα, η Άγκυρα επαναφέρει τις αξιώσεις του ψευδοκράτους, το οποίο αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι οι Βρυξέλλες παραγνωρίζουν τα συμφέροντά του.

Οι δύο όψεις της τουρκικής αντίδρασης

Η Άγκυρα απορρίπτει τις πολιτικές επισημάνσεις της Κομισιόν, αλλά ταυτόχρονα χαιρετίζει τις θετικές διαπιστώσεις για την οικονομία της, την ανταγωνιστικότητα και τον ρόλο της στην περιφερειακή συνδεσιμότητα, στην άμυνα και στην ασφάλεια.

Με αφορμή αυτές τις αναφορές, επαναφέρει το αίτημα για εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης Τουρκίας – ΕΕ και καλεί τις Βρυξέλλες να επιδείξουν «στρατηγική βούληση» για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής της προοπτικής.

Η αντίδραση αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις: η Κομισιόν θέτει συγκεκριμένα ζητήματα διεθνούς δικαίου, κυριαρχίας και σχέσεων καλής γειτονίας, ενώ η Άγκυρα απορρίπτει τις επικρίσεις, επαναφέρει τις πάγιες διεκδικήσεις της και ταυτόχρονα ζητά πρόοδο στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παρά τη βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά το 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιεί ότι δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο, διατηρώντας στο επίκεντρο την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών της ΕΕ.