Με τιμές στη Σόφια τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ μετά τη συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας
Με τιμές έγιναν δεκτά στη Σόφια τα λείψανα που αποδίδονται στον μεσαιωνικό Βούλγαρο ηγεμόνα Τσάρο Σαμουήλ, μετά την επίσημη παράδοσή τους από την Ελλάδα στη Βουλγαρία, στο πλαίσιο συμφωνίας για ταμοιβαία επιστροφή ιστορικών και θρησκευτικών κειμηλίων.
Σε κλίμα συγκίνησης από τους απλούς πολίτες που συγκεντρώθηκαν να παρακολουθήσουν την τελετή, το φέρετρο τοποθετήθηκε σε κεντρική πλατεία της Σόφιας, για να αποτίσουν φόρο τιμής. Η ατμόσφαιρα ήταν ιδιαίτερα φορτισμένη, ενώ drones κάλυπταν συνεχώς τις εκδηλώσεις από αέρος.
Την τελετή παρακολούθησαν ηγέτες και εκπρόσωποι από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα της χώρας.
Η τελετή παράδοσης στη Θεσσαλονίκη
Η τελετή παράδοσης πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 3 Οκτωβρίου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ. Οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών, Λίνα Μενδώνη και Εβτίμ Μίλοσεφ, υπέγραψαν και αντάλλαξαν τα σχετικά πρωτόκολλα παράδοσης.
Στη συνέχεια, τα λείψανα μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στη Σόφια με βουλγαρικό στρατιωτικό αεροσκάφος και, συνοδευόμενα από τιμητικό άγημα, μεταφέρθηκαν μέσα από το κέντρο της βουλγαρικής πρωτεύουσας, ενώ πραγματοποιήθηκε και διέλευση μαχητικών αεροσκαφών. Πλήθος πολιτών συγκεντρώθηκε για να παρακολουθήσει την άφιξη.
Τα λείψανα τοποθετήθηκαν σε ειδική σαρκοφάγο και οδηγήθηκαν στον ναό της Αγίας Σοφίας, τη βασιλική του 6ου αιώνα από την οποία πήρε το όνομά της η βουλγαρική πρωτεύουσα. Κατά την τελετή στη Σόφια πραγματοποιήθηκε και κανονιοβολισμός 21 βολών.
Ο Ράντεφ χαρακτήρισε τη συμφωνία «ιστορική», εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη για τη συμβολή του στην επίτευξη της συμφωνίας. Όπως ανέφερε, η επιστροφή των λειψάνων ενισχύει τη στρατηγική σχέση, τη φιλία και την εμπιστοσύνη μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκανε λόγο για λείψανα με «ανυπολόγιστη πολιτιστική και πνευματική», αλλά και συναισθηματική αξία, ενώ συνέδεσε την υπόθεση με την ευρύτερη συζήτηση για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους.
Τα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα
Στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας, η Βουλγαρία επιστρέφει στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικά και ιστορικά αντικείμενα, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, από βουλγαρικά στρατεύματα.
Τα αντικείμενα προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Για περισσότερο από έναν αιώνα παρέμεναν στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Βουλγαρίας.
Τα κειμήλια πρόκειται να παρουσιαστούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου και στη συνέχεια να επιστραφούν στους φορείς από τους οποίους προέρχονται.
Η ανακάλυψη των λειψάνων
Τα λείψανα που αποδίδονται στον Σαμουήλ ανακαλύφθηκαν κατά τις αρχαιολογικές ανασκαφές του Έλληνα αρχαιολόγου Νικολάου Μουτσόπουλου στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, σε νησί της Μικρής Πρέσπας.
Σύμφωνα με πηγές που αναφέρονται στην αρχαιολογική έρευνα, το 1965 εντοπίστηκαν τέσσερις σαρκοφάγοι και ανθρώπινα λείψανα. Το γεγονός πως ένας από τους σκελετούς ανήκει στον Σαμουήλ βασίστηκε σε στοιχεία όπως η θέση του τάφου, η ηλικία του νεκρού, η κατάσταση του σκελετού, ένα παλαιό κάταγμα, αλλά και κατάλοιπα πολυτελούς μεταξωτού ενδύματος με χρυσή διακόσμηση. Δεν υπάρχει, ωστόσο, γενετική επιβεβαίωση της ταυτοποίησης.
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν ενόψει της συμφωνίας, μαζί με τα λείψανα που αποδίδονται στον Σαμουήλ μεταφέρονται στη Βουλγαρία και ανθρώπινα υπολείμματα από άλλες σαρκοφάγους, τα οποία έχουν συσχετιστεί με μέλη της βασιλικής οικογένειας.
Ο Σαμουήλ και η σύγκρουση με το Βυζάντιο
Ο Σαμουήλ κυβέρνησε από το 997 έως το 1014 και υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ηγεμόνες της Πρώτης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του επέκτεινε την επιρροή του σε μεγάλο τμήμα των Βαλκανίων, έχοντας ως σημαντικά κέντρα εξουσίας την περιοχή της Πρέσπας και της Οχρίδας.
Βρέθηκε σε μακρά στρατιωτική σύγκρουση με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και τον αυτοκράτορα Βασίλειο Β’. Η καθοριστική ήττα των δυνάμεών του σημειώθηκε στη μάχη του Κλειδίου το 1014. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ο Σαμουήλ πέθανε αργότερα το ίδιο έτος, ενώ η βουλγαρική αντίσταση συνεχίστηκε μέχρι το 1018, όταν ο Βασίλειος Β’ ολοκλήρωσε την κατάκτηση του βουλγαρικού κράτους.
Η ιστορική κληρονομιά του Σαμουήλ αποτελεί πάντως αντικείμενο διαφωνίας και για τη Βόρεια Μακεδονία, η οποία επίσης τον θεωρεί ως σημαντική ιστορική της μορφή. Στα Σκόπια υπάρχει μεγάλο άγαλμά του, ενώ η περιοχή της Οχρίδας και της Πρέσπας συνδέεται άμεσα με την περίοδο της εξουσίας του.
