Ο Τραμπ απειλεί να απομονώσει το Ιράν: Ποιοι είναι οι εμπορικοί εταίροι του και πώς θα επηρεαστούν

Το Ιράν δήλωσε την Παρασκευή ότι η αντίδρασή του σε τυχόν νέες απειλές από τις ΗΠΑ θα είναι «καταστροφική», αφού η Ουάσιγκτον δεσμεύτηκε να επιβάλει τις πιο αυστηρές οικονομικές κυρώσεις στην ιστορία, με στόχο την ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας.

Η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται για την επιβολή κυρώσεων, τις οποίες ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι θα παρουσιάσει λεπτομερώς τη Δευτέρα. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιήσει νωρίτερα για οικονομικές συνέπειες εναντίον οποιασδήποτε χώρας που θα παρείχε «οποιαδήποτε μορφή στήριξης στο Ιράν».

Το Reuters εκτιμά ότι το Ιράν έχει αντέξει ασταμάτητες οικονομικές κυρώσεις για σχεδόν 50 χρόνια, από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, αλλά ο λαός του υποφέρει από υψηλό πληθωρισμό, αποδυνάμωση του νομίσματος και ελλείψεις ενέργειας, καθώς και από κατεστραμμένες υποδομές.

Πριν από τις δηλώσεις του Μπέσεντ, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι οι αμερικανικές κυρώσεις δεν θα «προκαλέσουν ούτε τον παραμικρό δισταγμό στην αποφασιστικότητα των Ιρανών να διαφυλάξουν την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την εθνική κυριαρχία του Ιράν».

Ο Ιρανός Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ένας σχετικά μετριοπαθής πολιτικός που έχει εκφράσει ανησυχίες για την οικονομία, δήλωσε ότι η απάντηση του Ιράν σε μια επίθεση θα είναι «συντριπτική», αλλά ότι ο πόλεμος πρέπει να τερματιστεί τώρα που οι ΗΠΑ βρίσκονται σε διεθνή απομόνωση, επαναλαμβάνοντας μια προηγούμενη θέση του.

Ποιοι είναι οι εμπορικοί εταίροι του Ιράν

Σύμφωνα με το Reuters, οι κύριοι εμπορικοί εταίροι του Ιράν είναι:

Ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, ενδέχεται να αντιμετωπίσει πρόσθετες πιέσεις από τις ΗΠΑ σχετικά με τις αγορές της, εάν ο Τραμπ υλοποιήσει την υπόσχεσή του.

Την τελευταία δεκαετία, η Κίνα έχει δημιουργήσει ένα κλειστό σύστημα διυλιστηρίων που επεξεργάζονται κυρίως ιρανικό πετρέλαιο και δεν έχουν μεγάλη έκθεση στις ΗΠΑ. Το ιρανικό πετρέλαιο που παραδίδεται στην Κίνα έχει από καιρό χαρακτηριστεί ως μαλαισιανό, και πιο πρόσφατα ως ινδονησιακό, και διακινείται σε έναν κλειστό κύκλο, διακανονίζεται σε κινεζικό νόμισμα και περιλαμβάνει μια αλυσίδα μεσαζόντων που είναι δύσκολο να εντοπιστούν, σύμφωνα με πηγές από διυλιστήρια και εμπόρους που ασχολούνται με τον κλάδο.

Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε τον Απρίλιο κυρώσεις σε ένα ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο για την αγορά ιρανικού πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων και προειδοποίησε τις κινεζικές τράπεζες για δευτερογενείς κυρώσεις, εάν διευκολύνουν το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου.

«Οι κυρώσεις και η πίεση δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Η Κίνα καλεί όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να λάβουν υπεύθυνα μέτρα για την επίλυση του ζητήματος μέσω πολιτικών και διπλωματικών μέσων», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιάν, σε συνέντευξη Τύπου.

Πάνω από το 80% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν προορίζεται για την Κίνα, καθώς οι ανεξάρτητοι διυλιστές της Κίνας εκμεταλλεύονται το πετρέλαιο που υπόκειται σε αμερικανικές κυρώσεις και διατίθεται σε μειωμένες τιμές. Η Kpler εκτιμά ότι η Κίνα αγόρασε κατά μέσο όρο 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου την ημέρα το 2025.

• Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν ιστορικά μία από τις πιο κρίσιμες οικονομικές πηγές στήριξης του Ιράν, ενώ οι τράπεζες του Ντουμπάι διατηρούν εδώ και καιρό σημαντικές καταθέσεις που συνδέονται με το Ιράν, μεγάλο μέρος των οποίων έχει πλέον «παγώσει» λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.

Τα ΗΑΕ συγκαταλέγονταν μεταξύ των μεγαλύτερων εμπορικών εταίρων του Ιράν πριν από τον πόλεμο, καλύπτοντας το 30% των εισαγωγών του, συνολικής αξίας 21 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Επίσης, σύμφωνα με τα στοιχεία, αντιπροσώπευαν το 13% των εξαγωγών του Ιράν την ίδια χρονιά. Το εξωτερικό εμπόριο εκτός πετρελαίου μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε συνολικά σε 6,6 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Οικονομίας των ΗΑΕ, με τη συντριπτική πλειοψηφία του εμπορίου να αποτελείται από επανεξαγωγές.

Αυτή την εβδομάδα, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοοικονομικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα μια στρατιωτική κλιμάκωση από την πλευρά της Τεχεράνης με απειλή πυραύλων, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.

Η Τουρκία και το Ιράν διατηρούν σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς, καθώς η Τουρκία εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο και εξάγει βιομηχανικά προϊόντα στο Ιράν. Η Τουρκία δεν έχει δείξει καμία πρόθεση να περιορίσει το εμπόριο με το Ιράν, με το διμερές εμπόριο να ανέρχεται σε περίπου 5-6 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ενώ οι εξαγωγές της Τουρκίας προς το Ιράν ανέρχονται σε περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η Τουρκία εισάγει σχεδόν το σύνολο της κατανάλωσης φυσικού αερίου και το Ιράν αποτελεί σημαντική πηγή, καλύπτοντας το 13% του συνόλου των εισαγωγών φυσικού αερίου.

Το εμπόριο του Ιράκ με το Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του ιρακινού Υπουργείου Εμπορίου, με τις σχέσεις να καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τις ιρανικές εξαγωγές τροφίμων, καταναλωτικών αγαθών και άλλων προϊόντων προς την ιρακινή αγορά.

Το εμπόριο μειώθηκε το 2026 μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ο οποίος αύξησε τους κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια και οδήγησε σε διαλείπουσες διαταραχές κατά μήκος βασικών συνοριακών διαβάσεων, καθώς και σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς, ανέφερε ο Μοχάμεντ Καρίμ, αξιωματούχος του ιρακινού υπουργείου Εμπορίου με γνώση των εμπορικών δραστηριοτήτων με το Ιράν.

Αυτές οι συνθήκες, σε συνδυασμό με ευρύτερες διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού που επηρεάζουν τη διακίνηση των εμπορευμάτων, μείωσαν τον όγκο και την αξιοπιστία του διασυνοριακού εμπορίου, αν και οι χώρες παραμένουν σημαντικοί εμπορικοί εταίροι, ανέφερε ο Καρίμ.

Η ενέργεια αποτελεί βασικό στοιχείο της σχέσης. Το Ιράκ καταβάλλει στο Ιράν περίπου 4 έως 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο, σύμφωνα με ιρακινούς αξιωματούχους του τομέα της ενέργειας, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Δύο ιρακινοί αξιωματούχοι του τομέα της ενέργειας δήλωσαν ότι τυχόν νέες αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράκ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικές προκλήσεις για τη Βαγδάτη όσον αφορά τη διατήρηση των πληρωμών για την ιρανική ενέργεια, αποφεύγοντας παράλληλα την έκθεση σε αμερικανικές κυρώσεις, ιδίως δεδομένων των υφιστάμενων περιορισμών που έχουν αναγκάσει το Ιράκ να χρησιμοποιεί λογαριασμούς υπό περιορισμούς για τη διευθέτηση των πληρωμών.

Το Ομάν διατηρεί από καιρό εγκάρδιες σχέσεις με το Ιράν, που χρονολογούνται από πριν την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, με τη Μασκάτ να ενεργεί συχνά ως μεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.
Οι εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια, με το εμπόριο αγαθών να ανέρχεται συνολικά σε 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και σε 345 εκατομμύρια δολάρια τους πρώτους τέσσερις μήνες του τρέχοντος έτους, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Στατιστικής και Πληροφοριών του Ομάν.

Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε ενέργεια των ΗΠΑ εναντίον χωρών που εμπλέκονται στο εμπόριο ή την παροχή βοήθειας προς το Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα, σύμφωνα με αναλυτές, εν μέσω των δεσμεύσεων μεταξύ Πακιστάν και Ιράν για επέκταση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.

Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά του Ιράν, το επίσημο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών είχε ​σταματήσει μέχρι πρόσφατα. Ωστόσο, το ανεπίσημο εμπόριο έχει οδηγήσει τις εξαγωγές ​και τις εισαγωγές και από τις δύο πλευρές σε περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα ⁠με ανεπίσημα στατιστικά στοιχεία. Μετά την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ τον Ιούνιο, έγιναν γρήγορα προσπάθειες για την επέκταση της εμπορικής συνεργασίας. Το Πακιστάν και το Ιράν εμπορεύονται εδώ και χρόνια πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώντα ζώα και φάρμακα μέσω ανεπίσημων διαύλων.

Το εμπόριο της Ινδίας με το Ιράν σημείωσε απότομη πτώση το 2020, όταν η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.

Το διμερές εμπόριο μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα, φτάνοντας τα σχεδόν 4,8 δισεκατομμύρια δολάρια κατά το οικονομικό έτος 2019-20, από 17 δισεκατομμύρια δολάρια το προηγούμενο έτος. Με την πάροδο των ετών, το εμπόριο μεταξύ Ινδίας και Ιράν μειώθηκε περαιτέρω και ανήλθε σε 1,63 δισεκατομμύρια δολάρια κατά το οικονομικό έτος 2025/26, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Εμπορίου της Ινδίας.

Οι ινδικές εξαγωγές αξίας 1,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος αυτού του εμπορίου, καθώς το Νέο Δελχί εξάγει κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά στο Ιράν.

Αξιωματούχοι στο Νέο Δελχί έχουν υποστηρίξει στο παρελθόν ότι οι εξαγωγές αυτές συνεχίζονται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να παραμείνουν εκτός του πεδίου εφαρμογής οποιωνδήποτε κυρώσεων.

Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία της Αρμενίας, το Ιράν αντιπροσώπευε 768 εκατομμύρια δολάρια, ή το 3,6% του συνολικού εμπορικού κύκλου εργασιών της γειτονικής Αρμενίας το 2025. Ο εμπορικός κύκλος εργασιών της Αρμενίας με το Ιράν έφτασε τα 371,4 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, σημειώνοντας αύξηση 8,4%. Οι εξαγωγές ανήλθαν σε 42,8 εκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας μείωση 6%, ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν σε 336,9 εκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 12%.

Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας διέρχεται από το Ιράν. Η Αρμενία και το Ιράν έχουν συνάψει συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου έναντι ηλεκτρικής ενέργειας», στο πλαίσιο της οποίας η Αρμενία χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο που της παρέχει το Ιράν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία στη συνέχεια αποστέλλεται πίσω στο Ιράν, ενώ χρησιμοποιείται και για εγχώριες ανάγκες στην Αρμενία.

• Το Αζερμπαϊτζάν

Ο εμπορικός κύκλος εργασιών μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και του Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2026 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, φτάνοντας τα 312,6 εκατομμύρια δολάρια από 299,1 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την Κρατική Επιτροπή Τελωνείων του Αζερμπαϊτζάν. Οι εισαγωγές του Αζερμπαϊτζάν από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, φτάνοντας τα 297 εκατομμύρια δολάρια από 292,7 εκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο του 2025.

Οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς το Ιράν αυξήθηκαν 2,4 φορές, φτάνοντας τα 15,6 εκατομμύρια δολάρια από 6,4 εκατομμύρια δολάρια την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2025.

Το Ιράν αντιπροσώπευε το 3,56% των συνολικών εισαγωγών του Αζερμπαϊτζάν, σημειώνοντας αύξηση από το 2,54% την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2025.