Τον στόχο να τεθεί σε εφαρμογή μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2027 το πρώτο πιλοτικό σχήμα επιστροφών απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες επαναφέρει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, σε συνέντευξή του στο Politico.
Η πρωτοβουλία προωθείται από το λεγόμενο Core Group, στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Δανία, η Αυστρία, η Γερμανία και η Ολλανδία, με στόχο το σύστημα να έχει καταστεί πλήρως λειτουργικό μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Το χρονοδιάγραμμα έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, καθώς η Ελλάδα αναλαμβάνει την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ τον Ιούλιο του ίδιου έτους.
Πλεύρης: «Δεν μιλάμε για κλειστά κέντρα»
Ο Θάνος Πλεύρης ξεκαθαρίζει ότι η πρωτοβουλία δεν αφορά απαραίτητα τη δημιουργία κλειστών εγκαταστάσεων σε τρίτες χώρες.
«Δεν μιλάμε για κέντρα με την έννοια ότι κάποιος του οποίου η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί στέλνεται σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα», αναφέρει.
Όπως εξηγεί, στόχος είναι να μπορούν όσοι δεν έχουν πλέον δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ να επιστρέφονται είτε στη χώρα καταγωγής τους είτε σε τρίτη χώρα με την οποία θα υπάρχει σχετική συμφωνία.
Η δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων «return hubs» προβλέπεται πλέον και στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο επιστροφών, υπό την προϋπόθεση ότι η τρίτη χώρα σέβεται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Ρουάντα, Ουγκάντα και Ουζμπεκιστάν
Σύμφωνα με το Politico, δύο Ευρωπαίοι διπλωμάτες με γνώση των συζητήσεων ανέφεραν ότι η πρώτη συμφωνία θα μπορούσε να αφορά τη Ρουάντα, ενώ μεταξύ των χωρών που εξετάζονται βρίσκονται επίσης η Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν.
Ο Έλληνας υπουργός δεν κατονομάζει συγκεκριμένες χώρες, επισημαίνει όμως ότι οι υποψήφιες χώρες υποδοχής διαθέτουν ήδη σημαντικούς μεταναστευτικούς πληθυσμούς και σχετικές δομές φιλοξενίας.
Οι πέντε χώρες του Core Group εμφανίζονται παράλληλα ανοιχτές σε διαφορετικά μοντέλα συνεργασίας, από οργανωμένες δομές φιλοξενίας έως ευρύτερα προγράμματα ένταξης.
Η Ουγκάντα έχει ήδη βρεθεί στο επίκεντρο αντίστοιχων επαφών. Τον Αύγουστο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε επιβεβαιώσει ότι οι συνομιλίες μεταξύ των πέντε κρατών-μελών και της Ουγκάντας αποτελούν πρωτοβουλία των ίδιων των χωρών και ότι η Κομισιόν δεν συμμετείχε τότε στις διαπραγματεύσεις.
Παρακολούθηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Κεντρικό ζήτημα παραμένει το καθεστώς προστασίας των προσώπων που θα μεταφέρονται σε τρίτες χώρες.
Ο Πλεύρης αναφέρει ότι οι χώρες του Core Group βρίσκονται ήδη σε συνομιλίες με διεθνείς οργανισμούς για τη δημιουργία μηχανισμών παρακολούθησης, ώστε να διασφαλίζεται ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Δεν πρόκειται να μεταθέσουμε αυτήν την ευθύνη αλλού», τονίζει, διευκρινίζοντας ότι η ευθύνη θα εξακολουθεί να βαρύνει από κοινού τις πέντε συμμετέχουσες χώρες.
Το νέο ευρωπαϊκό σύστημα επιστροφών προβλέπει επίσης ότι κάθε σχετική διαδικασία πρέπει να σέβεται τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, την αρχή της μη επαναπροώθησης και το δικαίωμα δικαστικής προσφυγής.
Στόχος η αύξηση των επιστροφών
Η συζήτηση για τους κόμβους επιστροφών εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια της ΕΕ να αυξήσει τον αριθμό των προσώπων που επιστρέφονται μετά την απόρριψη του αιτήματος παραμονής τους.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρά τη βελτίωση που καταγράφηκε το 2025, το ποσοστό πραγματικών επιστροφών παρέμεινε στο 28%, επίπεδο που οι Βρυξέλλες εξακολουθούν να θεωρούν χαμηλό.
Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει κοινότερες διαδικασίες επιστροφής, αμοιβαία αναγνώριση σχετικών αποφάσεων μεταξύ κρατών-μελών και τη δυνατότητα συμφωνιών με τρίτες χώρες για τη δημιουργία κόμβων εκτός ΕΕ.
