Ποιος θα ελέγχει τα πλοία; Το παιχνίδι ΗΠΑ, Ιράν, Ομάν για το Ορμούζ και η συμφωνία που δεν έρχεται

Ποιος θα έχει τον τελευταίο λόγο στα Στενά του Ορμούζ; Και πώς αυτό θα αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή; Η διαφαινόμενη συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του Ομάν για τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια αρτηρία ανοίγει ένα νέο «κεφάλαιο» στις διαπραγματεύσεις για τη λήξη του πολέμου και εντείνει την αγωνία στην παγκόσμια αγορά, που αναμένει με ανυπομονησία το άνοιγμα των Στενών για να έρθει η πολυπόθητη εξομάλυνση στις τιμές του πετρελαίου.

Η προτεινόμενη συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του Ομάν θα δώσει στην Τεχεράνη τη δυνατότητα να εποπτεύει τα πλοία που μπαίνουν στον Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ -κάτι που, όπως δηλώνουν ειδικοί του χώρου της ναυσιπλοΐας στο Reuters, είναι μάλλον μη λειτουργικό λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.

Μέχρι την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, τα Στενά του Ορμούζ ήταν ανοιχτά για όλα τα πλοία και αποτελούσαν ένα κομβικό θαλάσσιο πέρασμα για το 1/5 της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου.

Ο έλεγχος των στρατηγικής σημασίας Στενών αποτελεί, μαζί με τα πυρηνικά, ένα από τα μεγαλύτερα «αγκάθια» των διαπραγματεύσεων για τη λήξη του πολέμου, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να έχει διαμηνύσει πως δεν θα αποδεχτεί οποιαδήποτε συμφωνία που δίνει τον έλεγχό τους στην Τεχεράνη.

«Οποιεσδήποτε προσωρινές διαδρομές μέσω της πλωτής οδού δεν θα έχουν τέλη, χρεώσεις ή άλλα εμπόδια» δήλωσε στο Associated Press Αμερικανός αξιωματούχος, που δεν κατονομάζεται.

Η τελευταία πρόταση δίνει στο Ιράν τη δυνατότητα να εποπτεύει τα πλοία που εισέρχονται στα Στενά ενώ το Ομάν θα επιβλέπει την έξοδό τους, κατόπιν συνεννόησης με τις ιρανικές Αρχές, όπως δήλωσε στο πρακτορείο Reuters ανώτατη πηγή από την κυβέρνηση του Ιράν.

Διεθνολόγοι και στρατηγικοί αναλυτές εξηγούν ότι σε περίπτωση που η συμφωνία αυτή τελικώς επικυρωθεί, τότε θα σηματοδοτήσει μια σημαντική μετατόπιση της περιφερειακής εξουσίας στο Ιράν -κάτι που επ’ ουδενί δεν θέλει η Ουάσινγκτον.

Στο ίδιο μήκος κύματος και οκτώ από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές ενώσεις του κόσμου, που προέτρεψαν τα Ηνωμένα Έθνη να αντιταχθούν στην επιβολή τελών στο ναυτικό πέρασμα.

Θα υπάρχουν τέλη; Τα ποσοστά και οι εχθρικές χώρες

Το Ιράν θέλει να επιβάλλει τέλη σε όλα τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά, ύψους 5 έως 7% επί της τιμής των εμπορευμάτων. Με τη σειρά του, το Ομάν φαίνεται να συζητά την επιβολή τελών ύψους 3% ενώ η Ουάσινγκτον θέλει η διέλευση όλων των πλοίων να είναι δωρεάν -όπως άλλωστε συνέβαινε μέχρι και σήμερα.

Η κατάσταση αναμένεται να περιπλεχτεί ακόμη περισσότερο εάν τελικά η Τεχεράνη βάλει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και το ενδεχόμενο επιβολής τελών μόνο σε «εχθρικές χώρες».

Διεθνή ΜΜΕ, μεταξύ των οποίων και το NPR, μεταδίδουν πως το ιρανικό κοινοβούλιο συζητά τώρα σχέδιο βάσει του οποίου πλοία συμφερόντων των ΗΠΑ, του Ισραήλ ή άλλων εχθρικών προς το καθεστώς χωρών θα πρέπει να πληρώνουν για να περάσουν από τα Στενά.

Και μάλιστα, με ανοιχτό χρονικό ορίζοντα, δηλαδή μέχρι να αποζημιωθεί το Ιράν για τις καταστροφές και το κόστος του πολέμου.

Το εν λόγω σχέδιο προβλέπει τέλη ύψους 7% επί του φορτίου των εμπορικών πλοίων και 20% σε περίπτωση που παραβιάσουν τους όρους του Ιράν.

Και τώρα τι;

Αναλυτές από όλο τον κόσμο εκτιμούν τώρα ότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι εάν ΗΠΑ και Ιράν κάθονται στο διαπραγματευτικό τραπέζι αλλά σε τι αποσκοπούν.

«Το Ιράν θέλει έλεγχο επί όλων των πλοίων που μπαίνουν στα Στενά ενώ οι ΗΠΑ θέλουν ελεύθερη διέλευση. Οι θέσεις αυτές δεν μπορούν εύκολα να συμβιβαστούν» εξηγεί ο Babak Dorbeiki, πολιτικός αναλυτής και πρώην αξιωματούχος του Στρατηγικού Ερευνητικού Κέντρου του Ιράν, μιλώντας στη Deutsche Welle.

Πέρα όμως από τις διαφωνίες με την Ουάσινγκτον, το Ιράν καλείται να διαχειριστεί και τις εσωτερικές του αντιθέσεις.

Ο Babak Dorbeiki εντοπίζει δύο διαφορετικά «στρατόπεδα» στην Τεχεράνη, κάτι το οποίο αναδεικνύει για ακόμη μια φορά τον πολιτικό διχασμό στη χώρα.

Το ένα στρατόπεδο, όπως αναφέρει, πιστεύει ότι το Ιράν δεν θα καταφέρει να ανακάμψει οικονομικά χωρίς να αρθούν οι κυρώσεις και να υπάρξει κάποια συμφωνία για την ανοικοδόμηση της χώρας. Μια άλλη μικρότερη μερίδα υπερσυντηρητικών βλέπει οποιαδήποτε συμφωνία με τις ΗΠΑ ως ιδεολογική ήττα και επιμένει στην αντίσταση.

Η παρατεταμένη απουσία του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από την έναρξη του πολέμου, εντείνει την κόντρα μεταξύ των δύο πλευρών.

Και αυτό γιατί και τα δύο «στρατόπεδα» υποστηρίζουν ότι μιλούν εξ ονόματός του, χωρίς ο ίδιος να έχει ξεκαθαρίσει ποτέ ανοιχτά τις σκέψεις του επί της «επόμενης ημέρας» του Ιράν και των «κόκκινων γραμμών» στις διαπραγματεύσεις.

H Wall Street Journal γράφει σε άρθρο της πως ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ είναι πολύ πιο ριζοσπαστικός από τον πατέρα του, ωστόσο «δεν έχει φίλους» -κάτι που ενδεχομένως να σημαίνει ότι ακόμη και να πάρει θέση, δεν θα καταφέρει να κάνει τις αντιμαχόμενες ομάδες να τον ακολουθήσουν.

Για τους σκληροπυρηνικούς, η συνέχιση της πίεσης στη ναυσιπλοΐα αποτελεί διαπραγματευτικό όπλο.

Και αυτό γιατί έχουν ένα διττό στόχο: να στερήσουν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ κάθε ίχνος νίκης και να καταβάλουν ένα αρκετά ισχυρό πλήγμα, ώστε να αποτρέψουν μελλοντική στρατιωτική δράση.

Ο «στραγγαλισμός» των Στενών του Ορμούζ και η συνέχιση του πολέμου μπορεί, όπως υποστηρίζουν ειδικοί, να τους βοηθήσει στην επίτευξη αυτών των στόχων.