Πριν από 100 χρόνια, ένας Ρώσος βιολόγος προσπάθησε να δημιουργήσει υβρίδιο ανθρώπου – χιμπατζή

Στα μέσα της δεκαετίας του 1920, ένας Ρώσος βιολόγος επιχείρησε ένα από τα πιο ακραία πειράματα στην ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: να διασταυρώσει ανθρώπους με χιμπατζήδες.

Ο Ίλια Ιβάνοφ πίστευε ότι η δημιουργία ενός υβριδίου ανθρώπου και χιμπατζή θα μπορούσε να προσφέρει απτή απόδειξη της εξελικτικής συγγένειας των δύο ειδών. Το εγχείρημα απέτυχε, όμως παραμένει μέχρι σήμερα μια σκοτεινή ιστορία στα όρια επιστήμης, ιδεολογίας και βιοηθικής, αναφέρει το Popular Science.

Η προσπάθεια του Ιβάνοφ εκτυλίχθηκε σε μια εποχή κατά την οποία η θεωρία της εξέλιξης εξακολουθούσε να προκαλεί σφοδρές κοινωνικές και θρησκευτικές αντιδράσεις. Η ιδέα του Δαρβίνου ότι ο άνθρωπος και οι άλλοι πίθηκοι μοιράζονται κοινούς εξελικτικούς προγόνους είχε θεωρηθεί βλάσφημη από πολλούς επικριτές, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ. Το 1925, μάλιστα, ο καθηγητής Τζον Τόμας Σκόουπς οδηγήθηκε σε δίκη στο Τενεσί επειδή δίδαξε την εξέλιξη του ανθρώπου σε δημόσιο σχολείο.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Ιβάνοφ στράφηκε στον διαειδικό υβριδισμό, τη διασταύρωση δηλαδή διαφορετικών ειδών. Τα ακριβή κίνητρά του παραμένουν αβέβαια. Ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι ίσως επιδίωκε να χρησιμοποιήσει ένα επιτυχημένο πείραμα ως αντιθρησκευτική προπαγάνδα για τη Σοβιετική Ένωση, ενώ άλλοι το συνδέουν με τις ουτοπικές ιδέες της εποχής για τη δημιουργία ενός «νέου σοβιετικού ανθρώπου».

Η έρευνά του, πάντως, πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ψευδοεπιστημονικές θεωρίες περί φυλετικής ιεραρχίας ήταν ευρέως διαδεδομένες. Το 1926, το περιοδικό Time είχε μάλιστα αναφερθεί σε Αμερικανούς υποστηρικτές του εγχειρήματος που πρότειναν διασταυρώσεις διαφορετικών ανθρωποειδών πιθήκων με ανθρώπους διαφορετικών φυλετικών ομάδων, αν και η ομάδα του Ιβάνοφ αποστασιοποιήθηκε από τέτοιους ισχυρισμούς.

Τα πειράματα στην Αφρική

Το 1926 ο Ιβάνοφ ταξίδεψε μαζί με τον γιο του στη Γουινέα (τότε Γαλλική Γουινέα), όπου συνέλαβε αρκετούς ενήλικους χιμπατζήδες. Εκεί προχώρησε σε τεχνητή σπερματέγχυση θηλυκών χιμπατζήδων με ανθρώπινο σπέρμα. Κανένα από τα πειράματα δεν οδήγησε σε εγκυμοσύνη.

Ακόμη πιο αμφιλεγόμενο ήταν το σχέδιό του να ακολουθήσει την αντίστροφη διαδικασία. Σύμφωνα με ιστορικές έρευνες, ο Ιβάνοφ εξέτασε το ενδεχόμενο να γονιμοποιήσει τοπικές γυναίκες με σπέρμα πιθήκων χωρίς τη συγκατάθεσή τους, παρουσιάζοντας τη διαδικασία ως ιατρική εξέταση. Οι γαλλικές αποικιακές αρχές δεν του επέτρεψαν να προχωρήσει.

Ο Ιβάνοφ επέστρεψε στη Σοβιετική Ένωση μεταφέροντας περίπου 20 χιμπατζήδες, αλλά μόλις τέσσερις επέζησαν του ταξιδιού. Σε εγκατάσταση εκτροφής πρωτευόντων κοντά στη Μαύρη Θάλασσα επιχείρησε στη συνέχεια να βρει γυναίκες που θα συμμετείχαν εθελοντικά σε πειράματα γονιμοποίησης με σπέρμα πιθήκων.

Πέντε γυναίκες φέρεται να είχαν συμφωνήσει να συμμετάσχουν, με το πρόγραμμα να έχει λάβει και έγκριση από σοβιετικούς αξιωματούχους. Ωστόσο, όταν πλέον βρέθηκαν οι εθελόντριες, είχε απομείνει μόνο ένας ουρακοτάγκος και η διαδικασία δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Το 1930 ο Ιβάνοφ συνελήφθη και εξορίστηκε για πολιτικούς λόγους που δεν σχετίζονταν με την έρευνά του. Οι προσπάθειές του για τη δημιουργία ενός υβριδίου ανθρώπου και ανθρωποειδούς πιθήκου τερματίστηκαν οριστικά.

Θα μπορούσε να υπάρξει ένα τέτοιο υβρίδιο;

Από καθαρά βιολογική άποψη, η δημιουργία ενός υβριδίου ανθρώπου και χιμπατζή θεωρείται θεωρητικά πιθανή, αλλά εξαιρετικά απίθανη. Οι δύο εξελικτικές γραμμές χωρίστηκαν πριν από περίπου έξι εκατομμύρια χρόνια και έκτοτε έχουν συσσωρεύσει σημαντικές γενετικές και αναπαραγωγικές διαφορές.

Τα διαφορετικά είδη διαχωρίζονται συνήθως από αναπαραγωγικούς φραγμούς που εμποδίζουν τη γονιμοποίηση ή την ανάπτυξη βιώσιμων απογόνων. Ακόμη και όταν δημιουργούνται υβρίδια, συχνά είναι στείρα ή παρουσιάζουν προβλήματα επιβίωσης.

Ωστόσο, ο υβριδισμός στη φύση είναι περισσότερο διαδεδομένος από όσο συχνά θεωρείται. Εκτιμάται ότι περίπου το 10% των ζωικών ειδών και το 25% των φυτικών ειδών μπορούν να υβριδιστούν με τουλάχιστον ένα άλλο είδος – στα ζώα, γνωστό παράδειγμα είναι η διασταύρωση λιονταριών και τίγρεων. Ο διαειδικός υβριδισμός μπορεί να συμβάλει στην εξέλιξη και την προσαρμογή, μεταφέροντας γενετικό υλικό από ένα είδος σε άλλο και δημιουργώντας νέους συνδυασμούς χαρακτηριστικών. Πολλά υβρίδια είναι λιγότερο προσαρμοσμένα, όμως ορισμένα μπορεί να αποκτήσουν πλεονεκτήματα που στη συνέχεια διατηρούνται μέσω της φυσικής επιλογής.