Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Τα επικίνδυνα «παιχνίδια» της Άγκυρας, η «θηλιά» της Αθήνας και τα αντίποινα

Στα «ζόρια», μετά την επίσκεψη Ρούμπιο και στην τελική φάση για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας Κύπρου, η Άγκυρα εξαργυρώνει την επταετή της προσπάθεια ελέγχου της Λιβύης ως puppet state, μέσω της εξαγοράς πολεμαρχών και συνειδήσεων και επιβολής αχυρανθρώπων θέλοντας να προβάλει μία «διπλωματική επιτυχία». Μια «θηλιά» γύρω από Τρίπολη και Βεγγάζη θέλει να σφίξει διπλωματικά η Αθήνα και ανεβάζει την ένταση των αντιποίνων.

Το επόμενο στάδιο των ελληνικών αντιποίνων έρχεται την ερχόμενη εβδομάδα, όταν ο υπουργός Εξωτερικών ο οποίος προεδρεύει σε σειρά συνεδριάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας θα εκθέσει την τουρκική προκλητικότητα στα ζητήματα θαλάσσιας ασφάλειας και Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.

Ήδη, κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο κλειστών διαβουλεύσεων για την πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019, επισημαίνοντας τους κινδύνους που ενέχει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η στάση της Ουάσινγκτον

Το ζήτημα πλέον είναι η στάση που θα κρατήσουν δημόσια αλλά και ιδιωτικά οι ΗΠΑ καθώς Αίγυπτος, Ισραήλ και σύσσωμη η ΕΕ καταδικάζουν μετά από τον κύκλο ενημερώσεων που έγινε από την Αθήνα. Οι ΗΠΑ έχουν και τη Chevron να δραστηριοποιείται νοτίως της Κρήτης.

Υπενθυμίζεται ότι στις 3 Δεκεμβρίου 2019 το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε το μνημόνιο «μη βοηθητικό και προκλητικό» (unhelpful and provocative), επισημαίνοντας ότι αυξάνει τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα όμως διευκρίνισε ότι οι ΗΠΑ γενικά δεν παίρνουν θέση σε διαφορές οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων μεταξύ άλλων κρατών.

Το ζήτημα είναι ότι από το 2019 μέχρι σήμερα η Τουρκία μεθοδικά κατάφερε να αποκρούσει την όποια ελληνο-λιβυκή προσέγγιση. Αντί να αντιμετωπίζει την ανατολική Λιβύη ως ένα στρατόπεδο που έπρεπε να παραμείνει απομονωμένο, άρχισε σταδιακά να οικοδομεί διαύλους επικοινωνίας με τον Χαφτάρ και το περιβάλλον του. Οι τακτικές επισκέψεις Τούρκων αξιωματούχων στη Βεγγάζη, οι επαφές με την ηγεσία του Λιβυκού Εθνικού Στρατού και η προοπτική συνεργασίας στον τομέα των κατασκευών και των υποδομών συνέβαλαν στη σταδιακή απομάκρυνση της ανατολικής πλευράς από την απόλυτη αντιπαράθεση με την Άγκυρα.

Η προσέγγιση περιλάμβανε επαφές μεταξύ των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων και του στρατοπέδου Χαφτάρ, ενώ τον Ιούλιο του 2026 αναφέρθηκε συμφωνία για την ανάπτυξη στρατιωτικών εγκαταστάσεων και προηγμένων συστημάτων επιτήρησης. Η συνεργασία της Ανατολικής Λιβύης με την Άγκυρα μπορεί να προσφέρει στην πλευρά Χαφτάρ διπλωματικά και οικονομικά ανταλλάγματα, αλλά και μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στην κυβέρνηση της Τρίπολης και στους υπόλοιπους περιφερειακούς παίκτες.

Η «θηλιά» της Αθήνας

Σε κάθε περίπτωση η Αθήνα προειδοποιεί την Λιβύη με «συνέπειες», με ένα οικονομικό και όχι μόνο εμπάργκο.

«Αυτή τη στιγμή η Τουρκία και η Λιβύη επιλέγουν να κάνουν μια συμφωνία η οποία είναι εκτός πλαισίου, αναλαμβάνοντας και τις όποιες συνέπειες αυτής της πράξης. Διότι όλες οι πράξεις οι οποίες γίνονται διμερώς έχουν συνέπειες. Και ποιες είναι οι συνέπειες; Ότι η Ελλάδα αυτή τη στιγμή θα κινητοποιήσει τους δικούς της μηχανισμούς» σημείωσε ο Υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης.

«Περνάει μέσα από την Ελλάδα οποιοδήποτε χρηματοδοτικό εργαλείο από τον ΟΗΕ, από τη Λιβύη, αυτό κρατήστε το» προειδοποίησε ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος.

Ένα δίκοπο πάντως μαχαίρι καθώς τα χρήματα αφορούν και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και ήδη οι ροές μεταναστών από τη Λιβύη προς τη χώρα μας έχουν αρχίσει να αυξάνονται ξανά.

Από εκεί και πέρα η Ελλάδα διατηρεί το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης ενώ επισημαίνει πως προχωρά με την Αίγυπτο «αλά μπρατσέτα» και για την επέκταση της ΑΟΖ.

«Με την Αίγυπτο μας συνδέει στρατηγική και, θα μου επιτρέψετε να πω, αδελφική σχέση. Είναι προφανές ότι στο μέλλον θα συζητηθεί και το ζήτημα που έχει να κάνει με την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας. Είναι κάτι το οποίο θα το συζητήσουμε εν ευθέτω χρόνω, όταν θα το αξιολογήσουμε. Πάντως, σε ό,τι αφορά το ζήτημα της Λιβύης, Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν απολύτως κοινή κατανόηση» υπογράμμισε ο Γ. Γεραπετρίτης.

Οι συγκρούσεις πάντως με τη Λιβύη δεν αναμένεται να σταματήσουν εδώ καθώς η χώρα βρίσκεται υπό την επιρροή της Άγκυρας. Η Λιβύη έχει ήδη αντιδράσει στις ελληνικές έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης — και μάλιστα έχει προειδοποιήσει ότι μπορεί να διακόψει τις διμερείς διαπραγματεύσεις για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Η Τρίπολη απέστειλε στην Αθήνα διπλωματική διακοίνωση στις 24 Αυγούστου 2026, διαμαρτυρόμενη για τις έρευνες και τις διαδικασίες παραχώρησης αδειών σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης, της Πελοποννήσου και στο Ιόνιο, μία διακοίνωση η οποία δημοσιοποιήθηκε στα μέσα Οκτωβρίου. Και εδώ θα είναι κρίσιμο το πως θα αντιδράσει η αμερικανική εταιρεία Chevron η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο του ελληνικού σχεδιασμού για έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης

Τα «παιχνίδια» με τις λέξεις

Πάντως διαβάζοντας μέσα από τις γραμμές των παράλληλων μονολόγων Γεραπετρίτη Φιντάν ίσως διαφαίνεται ένα modus vivendi για το καλώδιο.

«Για το καλώδιο δεν προβάλλουμε αντιρρήσεις, ζητάμε όμως, όταν ένα πλοίο διεξάγει έρευνες στη θάλασσα, να μας αποστέλλει γραπτή ειδοποίηση, όχι απλώς προφορική, για τις έρευνες και τις συντεταγμένες, ώστε να μη διαταραχθεί με λανθασμένο τρόπο το status quo, δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας».

«Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα από την οποία θα ζητηθεί άδεια και έχει ήδη ζητηθεί άδεια για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Κατά τούτο, εφόσον υπάρξει η αδειοδότηση εκ μέρους της Ελλάδος, η ενημέρωση σχετικά με την έρευνα και την πόντιση είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να είναι δυνατόν, με την σαφή αναφορά ότι δεν πρόκειται για αδειοδοτική διαδικασία» απάντησε ο Υπ. Εξωτερικών…