Το παρασκήνιο πίσω από την κύρωση του τουρκολυβικού μνημονίου και οι συνέπειες για την Ελλάδα
Η χθεσινή έγκριση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Βεγγάζης ήταν μάλλον λιγότερο αιφνιδιαστική απ’ όσο ενδεχομένως μοιάζει εκ πρώτης όψεως. Φαίνεται άλλωστε πως καιρό τώρα το καθεστώς του Σαντάμ Χαφτάρ, γιού του στρατάρχη ο οποίος κατά το παρελθόν είχε επιχειρήσει να καταλάβει την εξουσία με τα όπλα, είχε κάνει σημαντικά βήματα προσέγγισης με την Άγκυρα, σε μια προσπάθεια προφανώς να διασφαλίσει την εύνοιά της.
Το λεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν περιορίζει ασφαλώς διπλωματικά την Ελλάδα, αφού δεν έχει συναφθεί μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών αλλά μεταξύ της Τουρκίας και ενός μη νόμιμου καθεστώτος, το οποίο δεν θα είχε πιθανώς προκύψει αν η χώρα της βόρειας Αφρικής δεν βρισκόταν σε πολυετή και παρατεταμένο εμφύλιο πόλεμο. Σε κάθε περίπτωσή όμως, όπως εξηγεί στο CNN Greece o διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Κέντρο Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών Ηλίας Τασόπουλος, ενισχύει την προσπάθεια της Άγκυρας να κατοχυρώσει ένα μελλοντικό της δικαίωμα.
Πώς φτάσαμε στην κύρωση του παράνομου μνημονίου
Το τουρκολυβικό μνημόνιο έχει υπογραφεί από το 2019. Μέχρι χθες όμως δεν είχε κυρωθεί από τη Βουλή της Βεγγάζης, τον έλεγχο της οποίας έχει το καθεστώς Χαφτάρ. Καθοριστική γι’ αυτή την εξέλιξη ήταν όπως φαίνεται η αντικατάσταση του πρώην προέδρου της Βουλής, ο οποίος εναντιωνόταν επί σειρά ετών στις βουλές και τις απαιτήσεις της Άγκυρας.
Σε μια περίοδο όμως που ο Σαντάμ Χαφτάρ επιχειρεί να αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο, η Τουρκία είχε φροντίσει από καιρό να πυκνώσει τις επαφές μαζί του ώστε να διασφαλίσει την κύρωση του μνημονίου που αμφισβητεί ευθέως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Για οποιονδήποτε παρακολουθούσε τις εξελίξεις εκ του σύνεγγυς, η ψήφισή του ήταν σχετικά αναμενόμενη.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ βεβαια είχε πραγματοποιήσει επίσκεψη στην Αθήνα μόλις τον περασμένο Ιούνιο, σε μια περίοδο που το κλίμα μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και του καθεστώτος θα χαρακτηριζόταν μάλλον θετικό. Οι φωτογραφίες όμως στις οποίες εμφανιζόταν χαμογελαστός δίπλα τόσο στον πρωθυπουργό όσο και στον υπουργό Εξωτερικών, δεν αποτύπωναν όπως αποδεικνύεται ολόκληρη την αλήθεια.
Μπορεί ο υιός Χαφτάρ να μην επεδίωκε σύγκρουση με την Αθήνα, η Τουρκία όμως πέρα από τις πιέσεις που ασκούσε, θα μπορούσε να του φανεί πολύ πιο χρήσιμη, δεδομένου ότι αποτελεί κρίσιμο και καθοριστικό παράγοντα τόσο για την ανάληψη της εξουσίας από οποιονδήποτε διεκδικητή της, όσο και για την επιβίωσή του.
Η Ελλάδα από την άλλη, όπως εξηγεί στο CNN Greece ο Ηλίας Τασόπουλος, δεν είναι δρών παίκτης στη Λιβύη. «Μπορεί να υπάρχει σχέση και θετικό κλίμα, αλλά αυτό που έχει σημασία σε έναν εμφύλιο είναι ποιος μπορεί να σε βοηθήσει. Η Ελλάδα έχει δείξει ότι δεν μπορεί να δώσει κάτι σημαντικό ή πολύτιμο στον Χαφτάρ. Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν προσκαλείται καν στις συνδιασκέψεις για τη Λιβύη. Όσο θετικό κι αν είναι το κλίμα μιας επίσκεψης, αυτό δεν αλλάζει την πραγματικότητα στο πεδίο» συμπληρώνει.
Ό,τι δεν κατάφερε ο πατέρας του με τα όπλα, επιχειρεί να το πετύχει με τη διπλωματία
Όπως εξηγεί ο Ηλίας Τασσόπουλος, σε μια χώρα που βρίσκεται σε παρατεταμένο εμφύλιο όπως η Λιβύη, εκ των πραγμάτων κάθε πλευρά προσπαθεί να ισχυροποιήσει τη θέση της. «Ο Σαντάμ Χαφτάρ, ως κυρίαρχος στην ανατολική Λιβύη, έχει κατανοήσει πλήρως ότι θα έπρεπε να φτιάξει τη σχέση του με την Τουρκία, πράγμα που πια το βλέπουμε να μετουσιώνεται και στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου» σημειώνει και προσθέτει ότι «μέχρι τώρα η Βουλή αρνιόταν να το υπογράψει επειδή ο Χαφτάρ δεν είχε επιβάλει την εξουσία του. Από τη στιγμή που αρχίζει και συγκεντρώνει την εξουσία, μπορεί σ’ εκείνο το κομμάτι που ελέγχει να επιβάλει και τους δικούς τους κανόνες».
Ο Ηλίας Τασόπουλος εξηγεί επιπλέον ότι «ο Χαφτάρ θέλει να έχει την εύνοια της Τουρκίας και δείχνει αφενός ότι ελέγχει το κοινοβούλιο και αφετέρου ότι με εκείνον κυρίαρχο το εμπόδιο που υπήρχε μέχρι τώρα ξεπερνιέται». Όπως λέει, «φαίνεται ότι ο Χαφταρ θέλει τον έλεγχο ολόκληρης της Λιβύης και επειδή ο πατέρας του δεν το κατάφερε με στρατιωτικά μέσα εξαιτίας και της Τουρκίας η οποία είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στο να αποτραπεί η επικράτηση του, εκείνος θεωρεί ότι θα πρέπει να είναι πιο κοντά της».
Τι σημαίνει για την Ελλάδα το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η ψήφιση του μνημονίου μεταξύ της Τουρκίας και του καθεστώτος Χαφτάρ από τη Βουλή της Βεγγάζης, προκάλεσε όπως αναμενόταν την έντονη αντίδραση της Αθήνας, η οποία δια του υπουργείου Εξωτερικών κατέστησε σαφή την πρόθεσή της να προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Το ερώτημα είναι βέβαια αν η Αθήνα μπορεί πράγματι να κάνει κάτι στο πεδίο της διπλωματίας ή αν η κύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου τη δεσμεύει ή ενδεχομένως συνιστά λόγο υποχώρησής της. Στην πραγματικότητα, υποστηρίζει ο Ηλίας Τασόπουλος, το συγκεκριμένο μνημόνιο δεν αλλάζει πρακτικά κάτι, παρά επιβεβαιώνει ότι στη γειτονιά μας υπάρχει ένας παίκτης που θέλει να επιβάλει τη βούλησή του. «Ένας περιφερειακός ηγεμόνας» όπως περιγράφει την Τουρκία.
«Στη Λιβύη δεν υπάρχει κράτος όπως το αντιλαμβανόμαστε εδώ» συμπεραίνει ο κ. Τασόπουλος. «Το ότι υπάρχει μια συμφωνία με το καθεστώς Χαφτάρ, σίγουρα δεν είναι μια θετική εξέλιξη, σε κάθε περίπτωση όμως, είναι μια παράσπονδη απώλεια του εμφυλίου στην περιοχή. Η Ελλάδα έχει περιθώρια αντίδρασης σε διπλωματικό επίπεδο» ξεκαθαρίζει ο καθηγητής. «Αν μιλούσαμε για κάτι που είχαν συμφωνήσει και κυρώσει δυο κράτη, ενδεχομένως τα πράγματα να ήταν διαφορετικά. Εδώ πρακτικά βλέπουμε μια προσπάθεια της Τουρκίας να κατοχυρώσει ένα μελλοντικό της δικαίωμα» καταλήγει.
