Το σκανδιναβικό δόγμα αεράμυνας και οι προκλήσεις ασφαλείας στην Ευρώπη – Αναλύει ο Σελ Ένγκελμπρεκτ

Ο Σουηδός ακαδημαϊκός τονίζει πως η κορυφαία στρατιωτική θέση του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή (SACEUR), η οποία από το 1951 ανήκει σε Αμερικανό, ενδέχεται να περάσει σε Ευρωπαίο ήδη επί κυβέρνησης Τραμπ. «Πρέπει να αρχίσουμε να προετοιμαζόμαστε», τονίζει χαρακτηριστικά.

Ενιαία αμυντική γραμμή στον Βορρά

Στον ευρωπαϊκό Βορρά, η κοινή άμυνα ήδη περνά από τα χαρτιά στην πράξη. Η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία, με πρώτο πεδίο την αεράμυνα. «Αναπτύχθηκε το σκανδιναβικό δόγμα αεράμυνας, το οποίο εφαρμόζεται ήδη», λέει ο κ. Ένγκελμπρεκτ.

Τον Μάρτιο του 2023, στη βάση Ράμσταϊν της Γερμανίας, οι αρχηγοί των αεροποριών Σουηδίας, Φινλανδίας, Νορβηγίας και Δανίας υπέγραψαν δήλωση πρόθεσης για ενιαία αεράμυνα. Ο στόχος περίπου 250 μαχητικά να επιχειρούν ως μία δύναμη, με κοινή διοίκηση, σχεδιασμό και επιτήρηση του εναέριου χώρου.

Το οπλοστάσιο συνδυάζει τρεις πλατφόρμες. Η Φινλανδία πετά με F/A-18 Hornet και έχει παραγγείλει 64 F-35, Νορβηγία και Δανία έχουν επιλέξει τα αμερικανικά F-35, ενώ η Σουηδία στηρίζεται στα εγχώρια Gripen. «Μαζί αποτελούν έναν ιδιαίτερα ισχυρό συνδυασμό», υπογραμμίζει ο Σουηδός πρύτανης.

Η σύμπραξη περνά πλέον και στη θάλασσα, κάτι που, όπως λέει ο κ. Ένγκελμπρεκτ, φαίνεται στις προμήθειες. Η Σουηδία, που επί δεκαετίες δεν διέθετε ναυτικό ανοιχτής θαλάσσης, αγοράζει τέσσερις γαλλικές φρεγάτες FDI της Naval Group, τον ίδιο τύπο που έχει παραγγείλει και η Ελλάδα.

Στον στρατό ξηράς ο ρυθμός θα είναι πιο αργός. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Ένγκελμπρεκτ, η συζήτηση έχει ανοίξει και υπάρχουν ήδη τα πρώτα σχέδια.

«Ελπίζουμε ακόμη ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν»

Ο Σουηδός πρύτανης αναγνωρίζει ότι ο Βορράς ξεκινά με πλεονέκτημα, καθώς οι σκανδιναβικές χώρες είναι στενά συνδεδεμένες και διατηρούν φιλικές σχέσεις εδώ και πολύ καιρό. Το μοντέλο, ωστόσο, δεν περιορίζεται εκεί: Ολλανδία και Γερμανία συνεργάζονται ήδη στενά, με κοινές ταξιαρχίες. «Αυτά είναι βήματα που πρέπει να γίνουν», σημειώνει.

«Εφόσον οι ΗΠΑ αποσύρουν τις δυνατότητές τους σταδιακά, πιστεύω ότι οι Ευρωπαίοι θα καταφέρουν να αντικαταστήσουν τα αμερικανικά στρατεύματα και τον εξοπλισμό», εκτιμά.

Η προετοιμασία για την επόμενη μέρα δεν συνοδεύεται από επιθυμία για αμερικανική αποχώρηση. «Πολλοί από εμάς, πάντως, ελπίζουμε ακόμη ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν, ως αυτό που αποκαλώ ενίοτε “τρίτο κλιμάκιο”», λέει ο κ. Ένγκελμπρεκτ.

Περιγράφει μια άμυνα σε τρία επίπεδα: πρώτα το εθνικό, έπειτα το περιφερειακό και στην κορυφή η αμερικανική παρουσία. Αν αυτή εκλείψει, «θα πρέπει να αναλάβει ένας συνασπισμός μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών».

Στο ερώτημα πόσο εξαρτάται σήμερα η Ευρώπη από τις ΗΠΑ, ο κ. Ένγκελμπρεκτ ξεχωρίζει δύο πυλώνες. Η ΕΕ είναι η κινητήρια δύναμη στο εμπόριο, στην οικονομική πολιτική και στη χρηματοδότηση προγραμμάτων ασφάλειας και άμυνας. Ο δεύτερος πυλώνας είναι το ΝΑΤΟ, όπου το ευρωπαϊκό σκέλος πρέπει, κατά τον ίδιο, να αναλάβει πολύ πιο ενεργό ρόλο.

«Αυτό δεν θα είναι εύκολο, καθώς δεν υπάρχει σαφής ηγέτης που να μπορεί να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ», επισημαίνει, σημειώνοντας ότι η μετάβαση θα χρειαστεί χρόνο.

Το ισχυρότερο σύμβολο της αλλαγής θα ήταν, όπως λέει, ένας Ευρωπαίος στη θέση του SACEUR, εξέλιξη που η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη προβλέψει, ίσως και εντός της θητείας της. «Αναμφίβολα, πρόκειται για πρόκληση», παραδέχεται.

Οι υβριδικοί πόλεμοι και η απειλή των κυβερνοεπιθέσεων

Η κοινή γνώμη είναι το βασικό πεδίο του υβριδικού πολέμου πληροφοριών και των κυβερνοεπιθέσεων, σύμφωνα με τον κ. Ένγκελμπρεκτ. «Αυτός είναι συχνά ο στόχος του Ιράν, της Ρωσίας και της Κίνας: να επηρεάσουν την κοινή γνώμη, ώστε να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στο πολιτικό σύστημα», σημειώνει.

Η απάντηση, κατά τον ίδιο, δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. «Δεν αρκεί να απαντάμε σε κάθε μεμονωμένη ενέργεια ή κρίση. Χρειαζόμαστε ένα σύστημα για την αντιμετώπιση του πολέμου πληροφοριών και επιρροής», υπογραμμίζει.

Υπάρχουν περιθώρια για ουσιαστική διπλωματία για την Ουκρανία

Στην Ουκρανία, ο κ. Ένγκελμπρεκτ βλέπει περιθώριο για ουσιαστική διπλωματία μέσα στον επόμενο χρόνο, όχι όμως ακόμη. «Προς το παρόν, είναι μάλλον πρόωρο», λέει.

Η εκτίμησή του στηρίζεται στη φύση της σύγκρουσης. Όταν ένας πόλεμος διαρκεί χρόνια και καμία πλευρά δεν δέχεται να ηττηθεί, εξελίσσεται σε πόλεμο φθοράς. «Κάποια στιγμή και οι δύο πλευρές θα αρχίσουν να εξαντλούνται, όπως και οι οικονομίες τους», προβλέπει.

Στο μεταξύ, το Κίεβο ενισχύεται «αργά, αλλά σταδιακά», με τη στήριξη και ευρωπαϊκών κονδυλίων. Η ουκρανική αμυντική βιομηχανία, κατά τον ίδιο, έχει εξελιχθεί σε μία από τις ισχυρότερες της Ευρώπης σε καινοτομία και παραγωγή. Μέσα στον επόμενο χρόνο, εκτιμά, η Ουκρανία θα διαθέτει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα πλήγματος σε βάθος και εγχώρια αεράμυνα για να αποκρούει τις επιθέσεις που σήμερα αποτελούν σοβαρό πρόβλημα.

Γιατί η Ελλάδα πλήττεται περισσότερο από τον πόλεμο στο Ιράν

Ο πόλεμος στο Ιράν πλήττει την Ελλάδα περισσότερο από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εκτιμά ο κ. Ένγκελμπρεκτ. Ο λόγος είναι διπλός: η χώρα είναι ναυτιλιακό έθνος και μεγάλο μέρος της ενεργειακής της υποδομής βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα, με αποτέλεσμα το κόστος να ανεβαίνει πολύ γρήγορα.

Λιγότερο εκτεθειμένες είναι οι χώρες με μικρότερη εξάρτηση από τη ναυτιλία και περισσότερες υποδομές πράσινης ενέργειας, «ωστόσο καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μένει ανεπηρέαστη», σημειώνει.

Η μερική επανέναρξη της ναυσιπλοΐας αφήνει περιθώριο για ομαλοποίηση, εφόσον επεκταθεί. Το κόστος, πάντως, βαραίνει και την Ουάσιγκτον: ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, η άνοδος των τιμών αποτελεί πρόβλημα και για τους Αμερικανούς, όπως επισημαίνει ο Σουηδός πρύτανης.

«Όχι σε όσους υπόσχονται εύκολες λύσεις»

Η συμβουλή του προς τους Ευρωπαίους ηγέτες είναι να επιδείξουν ψυχραιμία. Το σημερινό περιβάλλον, όπως λέει, είναι δύσκολο για έναν «συνετό, προσεκτικό και υπομονετικό» πολιτικό ηγέτη, με έντονο άγχος σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και πολλές εκστρατείες επιρροής σε εξέλιξη.

Τέτοιοι ηγέτες, προσθέτει, βρίσκονται σε πολλές χώρες υπό την πίεση κομμάτων, συχνά λαϊκιστικών ή με ριζικά διαφορετική αντίληψη για το μέλλον. Η απάντηση, κατά τον ίδιο, είναι η συνεργασία με ηγέτες άλλων χωρών που μοιράζονται την ίδια προσέγγιση.

«Ζούμε σε δύσκολους καιρούς και χρειαζόμαστε υπομονή και σκεπτόμενους ανθρώπους. Πρέπει να εκλέγουμε σκεπτόμενους ανθρώπους, όχι όσους υπόσχονται ότι μπορούν να λύσουν τα πάντα σε πέντε λεπτά», καταλήγει.