Τύχη… Γκίλφοϊλ και για τον πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία; Η μεγαλύτερη ανοχή και το κοινό ερώτημα

Οι αποκαλύψεις του Reuters για τις επιχειρηματικές του διασυνδέσεις, σε συνδυασμό με τις έντονες αντιδράσεις της τουρκικής αντιπολίτευσης για τον τρόπο με τον οποίο ασκεί τα διπλωματικά του καθήκοντα, δημιουργούν ερωτήματα για τη θέση του στην Άγκυρα.

Μπορεί, όμως, η υπόθεσή του να ακολουθήσει την ίδια πορεία με εκείνη της Γκίλφοϊλ;

Ο Κωνσταντίνος Υφάντης, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, μιλώντας στο CNN Greece, εντοπίζει ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στις δύο περιπτώσεις και εκτιμά ότι ο Τομ Μπάρακ διαθέτει μεγαλύτερα περιθώρια πολιτικής αντοχής.

«Δεν βλέπω κάποια ομοιότητα», τονίζει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι, παρά την προσωπική σχέση και των δύο πρέσβεων με τον Ντόναλντ Τραμπ, η φύση των υποθέσεων που τους αφορούν είναι διαφορετική.

Για τον Κωνσταντίνο Υφάντη, ωστόσο, έχει σημασία να διαχωριστεί η δημόσια παρουσία της Γκίλφοϊλ στην Ελλάδα από τις υποθέσεις που προκάλεσαν την απομάκρυνσή της.

«Στα δημόσια καθήκοντά της, πέρα από έναν υπερβολικό κοσμικό ακτιβισμό, δεν έχει κάποιος να την κατηγορήσει για κάτι στα ζητήματα πολιτικής», επισημαίνει στο CNN Greece.

Κατά την εκτίμησή του, η υπόθεση δεν σχετίζεται, με την άσκηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην Ελλάδα.

«Οι εξελίξεις δεν έχουν να κάνουν με την με την παρουσία της εδώ στην Ελλάδα, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, με βάση αυτά που ξέρουμε, αλλά είναι είναι κάτι τελείως διαφορετικό».

Ο καθηγητής θεωρεί ότι η αμερικανική προεδρία επιδίωξε να κλείσει γρήγορα ένα μέτωπο που θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερες διαστάσεις.

Η απόφαση, άλλωστε, δεν συνοδεύτηκε από αμφισβήτηση της στρατηγικής σημασίας των ελληνοαμερικανικών σχέσεων ή των συμφωνιών που προωθήθηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας της.

Τομ Μπάρακ: Ένας Αμερικανός πρέσβης που προκαλεί αντιδράσεις στην Τουρκία

Στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, ο Τομ Μπάρακ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια διαφορετική πραγματικότητα.

Ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία δεν περιορίζεται στα στενά όρια των διμερών σχέσεων Ουάσιγκτον – Άγκυρας.

Παράλληλα με τα καθήκοντά του, έχει αναλάβει τον ρόλο του ειδικού απεσταλμένου των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Συρία και το Ιράκ, συμμετέχοντας ενεργά στις διπλωματικές διεργασίες της Μέσης Ανατολής.

Ακριβώς αυτή η διευρυμένη δραστηριότητα έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην τουρκική αντιπολίτευση.

Ο Ναμίκ Ταν, πρώην πρέσβης της Τουρκίας στις Ηνωμένες Πολιτείες και στέλεχος του YENİ Parti, επέκρινε δημόσια τον Μπάρακ, ζητώντας από την τουρκική κυβέρνηση να τον καλέσει στο υπουργείο Εξωτερικών για εξηγήσεις.

Αφορμή αποτέλεσαν οι συναντήσεις που πραγματοποίησε ο Αμερικανός διπλωμάτης στην Κωνσταντινούπολη με τον υπουργό Εξωτερικών της Συρίας, Ασάαντ Χασάν αλ Σαϊμπάνι, στις 8 Οκτωβρίου, και τον Ιρακινό ομόλογό του, Φουάντ Χουσεΐν, στις 10 Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα Cumhuriyet, ο Ταν αμφισβήτησε την επιλογή του Μπάρακ να πραγματοποιεί τέτοιες επαφές επί τουρκικού εδάφους, ενώ επέκρινε και το γεγονός ότι διαμένει στην Κωνσταντινούπολη αντί της Άγκυρας.

Η κριτική του εστιάζει στο κατά πόσο ο Αμερικανός πρέσβης έχει μετατρέψει την Τουρκία σε κέντρο της ευρύτερης περιφερειακής διπλωματικής του δραστηριότητας.

Πρόκειται, πάντως, για πολιτικές αντιδράσεις και όχι για κάποια επιβεβαιωμένη επίσημη διαδικασία έρευνας ή απομάκρυνσής του.

Ο Κωνσταντίνος Υφάντης χρησιμοποιεί μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική διατύπωση για να περιγράψει την εικόνα που έχει διαμορφωθεί:

«Είναι περισσότερο πρέσβης της Τουρκίας στην Τουρκία και στην Ουάσιγκτον παρά πρέσβης της Ουάσιγκτον στην Τουρκία».

Όπως εξηγεί, υπάρχουν πολλές δυσαρέσκειες εκτός Τουρκίας για τη συμπεριφορά και τις τοποθετήσεις του Αμερικανού διπλωμάτη.

Ωστόσο, θεωρεί ότι το πρόβλημα είναι πρωτίστως πολιτικό και δεν αρκεί κατ’ ανάγκη για να οδηγήσει στην απομάκρυνσή του.

Ο αγωγός των 15 δισ. δολαρίων και τα ερωτήματα για σύγκρουση συμφερόντων

Πέρα από τις πολιτικές αντιδράσεις, η θέση του Τομ Μπάρακ έχει βρεθεί στο επίκεντρο και μιας σημαντικής δημοσιογραφικής έρευνας.

Στις 9 Οκτωβρίου, το Reuters αποκάλυψε ότι ο Αμερικανός διπλωμάτης υποστήριξε τη συμμετοχή εταιρείας που συνδέεται με μακροχρόνιο επιχειρηματικό του συνεργάτη σε σχέδιο αποκατάστασης του πετρελαιαγωγού Κιρκούκ – Μπανιάς από το Ιράκ στη Συρία.

Πρόκειται για έργο εκτιμώμενου κόστους 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να επιτρέψει τη μεταφορά ιρακινού πετρελαίου προς τις ακτές της Συρίας στη Μεσόγειο, δημιουργώντας μια εναλλακτική διαδρομή που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.

Σύμφωνα με την έρευνα, τον Ιούλιο το Ιράκ και η Συρία υπέγραψαν μνημόνια συνεργασίας με κοινοπραξία στην οποία συμμετείχαν η αμερικανική TI Capital, η Chevron και η καταριανή UCC Holding, προκειμένου να πραγματοποιηθούν τεχνικές και οικονομικές μελέτες για την αποκατάσταση του αγωγού.

Το Reuters, επικαλούμενο τρεις πηγές, ανέφερε ότι ο Μπάρακ υποστήριξε τη συμμετοχή της TI Capital στις σχετικές διαδικασίες.

Ο Αμερικανός πρέσβης διατηρεί μακροχρόνια επιχειρηματική σχέση με τον ιδρυτή της εταιρείας, Ζιάντ Γκαντούρ.

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με επίσημη δήλωση οικονομικών συμφερόντων του Μπάρακ το 2025, ο ίδιος διατηρούσε συμμετοχή σε διαφορετικό επενδυτικό εγχείρημα, το οποίο διαχειρίζεται η TI Capital.

Η συγκεκριμένη συμμετοχή τού παρείχε δικαίωμα σε ποσοστό έως 20% των κερδών του εγχειρήματος, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Ειδικοί σε θέματα κυβερνητικής δεοντολογίας που μίλησαν στο Reuters εκτίμησαν ότι οι συγκεκριμένες σχέσεις δημιουργούν ερωτήματα για ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων και ότι ο Μπάρακ θα έπρεπε να είχε απέχει από συζητήσεις σχετικές με το έργο.

Ωστόσο, το Reuters δεν εντόπισε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο Αμερικανός πρέσβης θα αποκόμιζε προσωπικό οικονομικό όφελος από τον συγκεκριμένο αγωγό.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υποστήριξε ότι ο Μπάρακ δεν διαθέτει συμμετοχή ή οικονομικό συμφέρον στο έργο Κιρκούκ – Μπανιάς και ότι έχει συμμορφωθεί με τους ισχύοντες κανόνες δεοντολογίας.

Οι αποκαλύψεις, συνεπώς, εγείρουν ερωτήματα για τις επιχειρηματικές διασυνδέσεις και την αμεροληψία ενός εν ενεργεία διπλωμάτη, χωρίς να συνιστούν απόδειξη παράνομης συμπεριφοράς.

Υφάντης: «Οι αντοχές του είναι πολύ μεγαλύτερες»

Παρά τις αντιδράσεις και τις δημοσιογραφικές αποκαλύψεις, ο Κωνσταντίνος Υφάντης δεν θεωρεί ότι η περίπτωση Μπάρακ μπορεί εύκολα να συγκριθεί με εκείνη της Γκίλφοϊλ.

«Δεν βλέπω κάποια ομοιότητα», απαντά όταν ερωτάται εάν η αμφισβήτηση του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανάλογη εξέλιξη.

Ο καθηγητής υπενθυμίζει ότι η τοποθέτηση προσώπων εκτός του επαγγελματικού διπλωματικού σώματος σε πρεσβευτικές θέσεις αποτελεί διαχρονική πρακτική στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πολιτικοί υποστηρικτές, δωρητές και πρόσωπα του επιχειρηματικού κόσμου έχουν επανειλημμένα αναλάβει διπλωματικά καθήκοντα επί διαφορετικών αμερικανικών κυβερνήσεων.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει τον Τζορτζ Τσούνη, τον προηγούμενο Αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα.

Η προσωπική σχέση με τον εκάστοτε πρόεδρο, επομένως, δεν αποτελεί από μόνη της ασυνήθιστο χαρακτηριστικό της αμερικανικής διπλωματίας.

Στην περίπτωση του Μπάρακ, ωστόσο, ο Υφάντης εκτιμά ότι η σχέση του με τον Ντόναλντ Τραμπ είναι ιδιαίτερα ισχυρή.

«Ο κύριος Μπάρακ είναι συνεταίρος, είναι δωρητής, είναι υποστηρικτής και οικονομικά του προέδρου Τραμπ. Νομίζω ότι οι αντοχές του είναι πολύ μεγαλύτερες και οι ανοχές του Προέδρου πολύ μεγαλύτερες», σημειώνει στο CNN Greece.

Σπεύδει, πάντως, να διευκρινίσει ότι πρόκειται για προσωπική εκτίμηση και όχι για συμπέρασμα που στηρίζεται σε συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με τις προθέσεις του Λευκού Οίκου.

«Δεν μπορεί κανείς να προεξοφλήσει τίποτα», υπογραμμίζει.

Επισημαίνει, επίσης, ότι οποιαδήποτε νέα αποκάλυψη στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι πιθανό να αξιοποιηθεί πολιτικά από τους Δημοκρατικούς, γεγονός που θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση προς την αμερικανική κυβέρνηση.

Δύο διαφορετικές υποθέσεις, ένα κοινό ερώτημα

Η απομάκρυνση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και η αμφισβήτηση του Τομ Μπάρακ αναδεικνύουν δύο διαφορετικές περιπτώσεις προσώπων που ανέλαβαν σημαντικές διπλωματικές θέσεις, έχοντας προηγουμένως αναπτύξει προσωπικές και πολιτικές σχέσεις με τον Αμερικανό πρόεδρο.

Στην περίπτωση της Γκίλφοϊλ, καταγγελίες για προσωπικές οικονομικές συναλλαγές και πιθανές παραβιάσεις δεοντολογίας οδήγησαν τον Λευκό Οίκο στην απόφαση να ζητήσει την παραίτησή της.

Στην περίπτωση του Μπάρακ, η αμφισβήτηση αφορά τόσο τον τρόπο άσκησης των διπλωματικών του καθηκόντων όσο και τα ερωτήματα που προκύπτουν από τις επιχειρηματικές του διασυνδέσεις.

Οι δύο υποθέσεις δεν βρίσκονται στο ίδιο στάδιο, ούτε υπάρχουν μέχρι στιγμής επιβεβαιωμένες πληροφορίες για διαδικασία απομάκρυνσης του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα.

Το πολιτικό βάρος του Μπάρακ, άλλωστε, συνδέεται και με τον ευρύτερο ρόλο που έχει αναλάβει στη Μέση Ανατολή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της Ουάσιγκτον με την Άγκυρα, η κατάσταση στη Συρία και οι ενεργειακές ισορροπίες στην περιοχή αποτελούν σημαντικά πεδία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Για τον Κωνσταντίνο Υφάντη, η κρίσιμη διαφορά βρίσκεται τόσο στη φύση των δύο υποθέσεων όσο και στα περιθώρια πολιτικής αντοχής των προσώπων που εμπλέκονται.

Και ενώ η υπόθεση Γκίλφοϊλ έχει ήδη οδηγήσει σε αλλαγή στην αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα, στην περίπτωση του Τομ Μπάρακ το ερώτημα παραμένει ανοιχτό.

Οι αποκαλύψεις και οι αντιδράσεις θα παραμείνουν στο επίπεδο της πολιτικής αμφισβήτησης ή θα αποκτήσουν τέτοια βαρύτητα ώστε να επηρεάσουν και τη θέση του στην Άγκυρα;

Προς το παρόν, η εκτίμηση του Κωνσταντίνου Υφάντη είναι ότι ο Τομ Μπάρακ διαθέτει σαφώς μεγαλύτερες αντοχές.