11η Σεπτεμβρίου 2001: Πώς η επίθεση στους Δίδυμους Πύργους άλλαξε τον κόσμο

11 Σεπτεμβρίου 2001: Η μέρα που ο χρόνος σταμάτησε. 19 αεροπειρατές της Αλ Κάιντα καταλαμβάνουν τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη. Μέσα σε λίγη ώρα, τα δύο καρφώνονται στους Δίδυμους Πύργους, το τρίτο στο Πεντάγωνο και το τέταρτο συντρίβεται στην Πενσυλβάνια. Οι νεκροί φτάνουν σχεδόν τις 3.000.

Σήμερα, 25 χρόνια μετά, κοιτάμε πίσω. Όχι μόνο για να αναλογιστούμε το μέγεθος της ανθρώπινης τραγωδίας, αλλά για να καταλάβουμε πώς εκείνη η τυφλή τρομοκρατική επίθεση γέννησε έναν εντελώς καινούργιο κόσμο.

Ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζορτζ Μπους κήρυξε τότε τον «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας» και επικήρυξε τον «ενορχηστρωτή» της επίθεσης και αρχηγό της Αλ Κάιντα Οσάμα Μπιν Λάντεν.

Ξεκίνησε επί της ουσίας έναν πόλεμο χωρίς γεωγραφικά σύνορα, χωρίς συγκεκριμένο ένστολο εχθρό, που όμως έμελλε να κρατήσει χρόνια.

Δυόμιση δεκαετίες μετά, το συμπέρασμα είναι πλέον ξεκάθαρο: ο πόλεμος αυτός δεν νίκησε απλώς την Αλ Κάιντα.

Άνοιξε την κερκόπορτα για την κατάργηση της ιδιωτικότητάς μας, οχύρωσε τα σύνορα της Δύσης και ανακάτεψε την τράπουλα στη Μέση Ανατολή, με συνέπειες που βιώνουμε μέχρι σήμερα.

Οι περιορισμοί στις μετακινήσεις και τα κλειστά σύνορα

Ας ξεκινήσουμε από την καθημερινότητά μας. Θυμάστε πώς ταξιδεύαμε πριν το 2001; Χωρίς να βγάζουμε παπούτσια στα αεροδρόμια, χωρίς ελέγχους στα υγρά, χωρίς τον φόβο της καθολικής παρακολούθησης. Η 11η Σεπτεμβρίου γέννησε το “Patriot Act “στις Ηνωμένες Πολιτείες και παρόμοιες νομοθεσίες στην Ευρώπη. Η ασφάλεια έγινε η απόλυτη προτεραιότητα, επανακαθορίζοντας τα όρια των προσωπικών μας ελευθεριών.

Η μεγαλύτερη όμως αλλαγή έγινε στα σύνορα.

Ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» άλλαξε τον τρόπο που η Δύση διαχειρίζεται τις μεταναστευτικές ροές. Τα σύνορα μετατράπηκαν σε αυστηρά φυλασσόμενες ζώνες, με τη μεταναστευτική πολιτική να συνδέεται άμεσα με την εθνική ασφάλεια.

Από το τείχος του Τραμπ μέχρι την επέκταση του φράχτη στον Έβρο, η φιλοσοφία της Δύσης εστιάζει πλέον στην αυστηρή αποτροπή. Αυτή η αυστηροποίηση των ελέγχων έχει περιορίσει σημαντικά την ελεύθερη μετακίνηση, αλλάζοντας μόνιμα το καθεστώς των συνόρων σε σχέση με το παρελθόν.

Το ανακάτεμα της τράπουλας στη Μέση Ανατολή

Πάμε τώρα στο μεγάλο γεωπολιτικό δράμα. Στη Μέση Ανατολή. Η απάντηση των Ηνωμένων Πολιτειών στην 11η Σεπτεμβρίου, ήταν δύο μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις: στο Αφγανιστάν το 2001 και στο Ιράκ το 2003. Το αποτέλεσμα; Ένα απόλυτο ανακάτεμα της τράπουλας.

Η ανατροπή του Σαντάμ Χουσεϊν στο Ιράκ διέλυσε την εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στις δύο μεγάλες θρησκευτικές ομάδες, τους Σουνίτες και τους Σιίτες, αφήνοντας τη χώρα χωρίς σταθερή κυβέρνηση.

Μέσα στο χάος του πολέμου και την οργή για τα βασανιστήρια στις αμερικανικές φυλακές του Άμπου Γκράιμπ έξω από τη Βαγδάτη, γεννήθηκε το πιο αιμοσταγές τρομοκρατικό δίκτυο της σύγχρονης ιστορίας: το ISIS. Η τρομοκρατία δεν εκριζώθηκε· μεταλλάχθηκε και εξαπλώθηκε.

Την ίδια ώρα η αποδυνάμωση του Ιράκ άνοιξε τον δρόμο στο Ιράν να επεκτείνει την επιρροή του σε όλη την περιοχή – από την Βαγδάτη μέχρι τη Βηρυτό και την Υεμένη.

Όσα ζούμε σήμερα στη Μέση Ανατολή, οι περιφερειακοί πόλεμοι, η αστάθεια, η κατάρρευση κρατών όπως η Συρία και η Λιβύη έχουν τις ρίζες τους στις αποφάσεις που ελήφθησαν τότε, υπό την πίεση των γεγονότων, στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας. Η Δύση προσπάθησε να επιβάλει εκδημοκρατισμό μέσω στρατιωτικών επεμβάσεων, και το μόνο που κατάφερε ήταν να ανάψει μια μόνιμη γεωπολιτική πυρκαγιά.

Εικοσιπέντε χρόνια μετά το Αφγανιστάν βρίσκεται ξανά στα χέρια των Ταλιμπάν. Η Μέση Ανατολή φλέγεται. Και οι δυτικές κοινωνίες είναι πιο καχύποπτες, πιο διχασμένες και πιο ελεγχόμενες από ποτέ.

Η 11η Σεπτεμβρίου κόστισε τη ζωή σε χιλιάδες αθώους ανθρώπους.

Η διαχείριση όμως αυτής της τραγωδίας δημιούργησε έναν κόσμο με περισσότερα τείχη, λιγότερη ελευθερία και διαρκή αστάθεια. Το μεγαλύτερο δίδαγμα αυτών των 25 ετών είναι ότι ο φόβος δεν οδηγεί σε σωστές αποφάσεις.

Όταν μια κοινωνία θυσιάζει τις αρχές της για να κερδίσει ασφάλεια, νομοτελειακά θα χάσει και τα δύο.