CNNi: Τα ερωτήματα και οι προκλήσεις ύστερα από την ανακοίνωση της συμφωνίας Ιράν – ΗΠΑ

Τα άμεσα ερωτήματα που προκύπτουν είναι τρία όπως σημειώνει το CNNi:

Μήπως το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και το τέλος του αποκλεισμού σηματοδοτούν μόνο μια επιστροφή στο προπολεμικό status quo, δεδομένου ότι δεν έχουν ληφθεί αποφάσεις για το κρίσιμο πυρηνικό ζήτημα;

Είναι ο Τραμπ πιο κοντά στην εξασφάλιση μιας πυρηνικής συμφωνίας ανώτερης από εκείνη που διαπραγματεύτηκε η κυβέρνηση Ομπάμα, με την οποία το Ιράν συμμορφωνόταν μέχρι που ο Τραμπ την ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία;

Και το πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι αν τα κέρδη του πολέμου δικαιολογούν το τεράστιο κόστος του για τις ΗΠΑ αλλά και ολόκληρο τον πλανήτη;

Ασαφές παραμένει επίσης για το πώς και αν το Ιράν θα χρησιμοποιήσει τη δυνατότητά του να μετατρέπει τα Στενά του Ορμούζ σε μοχλό πίεσης και στο μέλλον.

Επίσης η αποτυχία των ΗΠΑ και του Ισραήλ, μετά τη δολοφονία του προηγούμενου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, να «καταστρέψουν» το ιρανικό καθεστώς ,αφήνει ανοικτό το έδαφος για νέες εντάσεις στο μέλλον.

Οι επιπτώσεις για το Ιράν

Στο εσωτερικό του Ιράν, εάν οι συνθήκες βελτιωθούν, η προσοχή θα στραφεί στο κατά πόσον το καθεστώς έχει αποδυναμωθεί σημαντικά από τον πόλεμο και τον αμερικανικό αποκλεισμό ή έχει ενισχυθεί και είναι έτοιμο για μια νέα εποχή καταστολής.

Σε γενικές γραμμές, οι συνέπειες του πολέμου στους Ιρανούς θα δείξουν εάν η προσπάθεια του Τραμπ να επιβάλει στρατιωτική ισχύ ήταν αποτελεσματική ή εάν οδήγησε σε μια ακόμη ταπείνωση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, η οποία θα τροφοδοτήσει τις αντιλήψεις, ειδικά στην Κίνα, ότι η αμερικανική ισχύς βρίσκεται σε παρακμή.

Λόγοι αισιοδοξίας ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει

Το γεγονός ότι, μετά από εβδομάδες που ο Τραμπ διατυμπάνιζε προφανώς επικείμενες ειρηνευτικές συμφωνίες, το υπόμνημα της Κυριακής αναγνωρίστηκε και από την Τεχεράνη έχει ιδιαίτερη αξία.

«Πολλοί πρόεδροι έχουν προσπαθήσει να κάνουν ειρήνη με το Ιράν και όλοι έχουν αποτύχει μπροστά μου», δήλωσε ο Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Από την πλευρά του ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς σημείωσε: «Αυτό που πραγματικά μας έχει αναθέσει ο πρόεδρος είναι να εξαλείψουμε σίγουρα την πυρηνική απειλή του Ιράν. Αυτό έγινε».

Πρόκειται για έναν σημαντικό ισχυρισμό. Αλλά αν η αισιοδοξία του προέδρου και του αντιπροέδρου επιβεβαιωθεί από μελλοντικές διαπραγματεύσεις και μια τελική συμφωνία, ο Τραμπ θα δικαιούται να πιστωθεί την επίλυση μιας αναμέτρησης με το Ιράν που ταλαιπωρεί προέδρους για σχεδόν 50 χρόνια.

Ωστόσο, μια τέτοια ιστορική επιβεβαίωση δεν φαίνεται ότι θα έρθει σύντομα.

Αγκάθι η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν

Το πιο κρίσιμο ζήτημα — αυτό που οδήγησε στον πόλεμο — είναι το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και των αποθεμάτων του σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού. Το Ιράν έχει συχνά δηλώσει ότι δεν επιδιώκει πυρηνικά όπλα, επομένως μια νέα διαβεβαίωση ότι δεν θα το πράξει δεν έχει μεγάλη αξία.

Στο κείμενο υπάρχει ελάχιστη αναφορά από την πλευρά των ΗΠΑ σχετικά με τον περιορισμό της υποστήριξης του Ιράν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ ή τον περιορισμό των πυραυλικών του προγραμμάτων και τις προσπάθειες αναπλήρωσης του οπλοστασίου. Ωστόσο πρόκεται για τεράστια ζητήματα για το Ισραήλ και, αν δεν επιλυθούν, θα μπορούσαν να προκαλέσουν ένα νέο κύμα έντασης.

Οι διαφορετικές αναγνώσεις της συμφωνίας

Ήδη εξάλλου αναδύονται διαφορετικές αντιλήψεις για το νόημα της συμφωνία. Οι ΗΠΑ επιμένουν ότι οποιαδήποτε απελευθέρωση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων ή άρση των κυρώσεων θα συνδέεται στενά με τη συμμόρφωση του Ιράν.

Η Τεχεράνη δήλωσε ότι το χρονικό διάστημα των 60 ημερών θα ξεκινήσει μόνο εάν η Ουάσινγκτον αρχίσει να εκταμιεύει δισεκατομμύρια δολάρια από τα παγωμένα κεφάλαιά της. Τέτοια είναι η δυσπιστία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που θα αποτελέσει σημαντικό επίτευγμα αν η συμφωνία διαρκέσει μέχρι να υπογραφεί.

«Αυτή είναι ουσιαστικά μια προσωρινή παύση σε αυτό που ήταν ένας θερμός πόλεμος μεταξύ Αμερικής και Ιράν. Και θα επιστρέψουμε σε μια κατάσταση ψυχρού πολέμου με το Ιράν», δήλωσε ο αναλυτής παγκόσμιων υποθέσεων του CNNi, Καρίμ Σαντζαντπούρ.

«Αλλά αυτό δεν επιλύει τη σύγκρουση. Τα πιο ακανθώδη ζητήματα έχουν αναβληθεί για μελλοντικές διαπραγματεύσεις και δεν είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος ότι θα επιλυθούν σε χρονικό πλαίσιο 60 ημερών», πρόσθεσε ο Σαντζαντπούρ, ανώτερος συνεργάτης στο Carnegie Endowment for International Peace.

Η αμοιβαία καχυποψία που εμπόδισε τις διαπραγματεύσεις και θα μπορούσε να επισκιάσει τις μελλοντικές συνομιλίες ήταν προφανής την Κυριακή (14/6). Το Ιράν καθυστέρησε την ανακοίνωση του μέχρι τα μεσάνυχτα ώρα Τεχεράνης, δήλωσε ένας Αμερικανός αξιωματούχος. Αυτό επέτρεψε στην Τεχεράνη να μην συνδεθεί το γεγονός με τον εορτασμό των γενεθλίων του Τραμπ, και παράλληλα χάρισε στον πρόεδρο των ΗΠΑ ένα δώρο.

Ελπίδες για επιστροφή στην οικονομική «κανονικότητα»

Εάν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν και δεκάδες πετρελαιοφόρα που έχουν παγιδευτεί στον Περσικό Κόλπο για μήνες αρχίσουν να κινούνται τότε η αισιοδοξία ότι η παγκόσμια οικονομία θα αρχίσει να επιστρέφει σε φυσιολογικούς ρυθμούς θα επανέλθει.

Αυτό γιατί το ενεργειακό σοκ που προκλήθηκε από τον πόλεμο έχει εκτοξεύσει τις τιμές της βενζίνης παγκοσμίως και έχει συμβάλει στην αύξηση του πληθωρισμού, επιδεινώνοντας την καθημερινότητα εκατομμύρια Αμερικανών.

Ωστόσο, οι αναλυτές έχουν προειδοποιήσει ότι, ενώ οι τιμές του πετρελαίου μπορεί να αρχίσουν να μειώνονται, θα χρειαστούν μήνες για να αποκατασταθούν οι ζημιές στις γραμμές εφοδιασμού και οι οικονομικές επιπτώσεις. Η υπόσχεση του Ιράν να επιβάλει διόδια στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά είναι επίσης ένας παράγοντας ανησυχίας.

«Μπορείτε να πείτε ότι το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ ή ότι το έκανε ο αποκλεισμός των ΗΠΑ, αλλά στην πραγματικότητα ήταν οι ασφαλιστικές εταιρείες», δήλωσε στο CNNi ο Τομ Κλόζα, επικεφαλής αναλυτής ενέργειας της Gulf Oil. «Μέχρι να είναι πολύ σίγουροι ότι τα πράγματα θα διέλθουν και θα βγουν από αυτά τα Στενά, μπορεί να μην επιλέξουν να ασφαλίσουν ορισμένα από αυτά τα απίστευτα τεράστια πλοία», πρόσθεσε.

Τα πολιτικά κέρδη στα οποία προσβλέπει ο Τραμπ

Πολιτικά, ο Τραμπ έχει ανάγκη να κινηθούν γρήγορα τα πράγματα. Εάν οι τιμές του πετρελαίου πέσουν τότε ενδεχομένως θα αμβλυνθεί μέρος της πίεσης από τον πληθωρισμό. Η αποτυχία του προέδρου να τηρήσει την προεκλογική του δέσμευση του 2024 να μειώσει τις υψηλές τιμές των τροφίμων και των κατοικιών έχει πλήξει την αξιοπιστία του σε μερίδα του εκλογικού σώματος.

Είναι αμφίβολο αν τελικά ο Αμερικανός πρόεδρος θα εξασφαλίσει ένα σημαντικό πολιτικό όφελος από τον τερματισμό ενός πολέμου στον οποίο οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί είναι αντίθετοι και στον οποίο δυσκολεύτηκε να εξηγήσει. Αυτό καθιστά την επιτυχία των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τον τερματισμό του πολέμου πολύ σημαντικά για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Η πραγματικότητα είναι ότι ο Τραμπ πανηγυρίζει μια συμφωνία που στις αρχικές της διατάξεις απλώς θα άνοιγε ξανά τα Στενά του Ορμούζ – το οποίο ήταν ανοιχτό πριν από τον πόλεμο – υπονόμευσε τις προσπάθειες του Λευκού Οίκου να δημιουργήσει μια μεγάλη νίκη για εκείνον.

Και η υποτίμηση από την κυβέρνηση της προθυμίας του Ιράν να κλείσει τα Στενά, την οποία κάθε ειδικός και πρώην αξιωματούχος εξωτερικής πολιτικής στην Ουάσιγκτον γνώριζε ότι ήταν σχεδόν βέβαιη, εγείρει ερωτήματα σχετικά με μια κουλτούρα διακυβέρνησης στις ΗΠΑ.

Η ιστορία μπορεί να καταλήξει διαφορετικά εάν οι επόμενες εβδομάδες συνομιλιών με το Ιράν οδηγήσουν σε ένα επαληθεύσιμο τέλος στις πυρηνικές του φιλοδοξίες. Αλλά η συμφωνία της Κυριακής (14/6) από μόνη της δεν τερματίζει ακόμη την αναζήτηση του Τραμπ για μια αδιαμφισβήτητη νίκη.