Social media: O οδηγός για το «ban» στους ανήλικους – Τα «κόλπα» της παράκαμψης και το Kids Wallet

Με τις ίδιες τις πλατφόρμες να είναι υποχρεωμένες τόσο να μην επιτρέπουν την πρόσβαση όσο και να εντοπίσουν τους χρήστες εκείνους, που είτε έχουν ήδη αποκτήσει λογαριασμό και είναι κάτω από το όριο, είτε δηλώνουν μεγαλύτερη ηλικία.

Όπως αναφέρθηκε κατά τη διάρκεια της χθεσινής παρουσίασης του νέου πλαισίου για την πρόσβαση των ανηλίκων στα Social Media, η ευθύνη για την τήρηση του ηλικιακού ορίου περνά στις εταιρείες που λειτουργούν τις πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να ελέγχουν την πραγματική ηλικία των χρηστών τους.

Η εφαρμογή της απαγόρευσης θα ξεκινήσει από το Facebook, το Instagram και το TikTok, αλλά μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες πλατφόρμες ή εφαρμογές, ανάλογα με την εξέλιξη των ευρωπαϊκών προτάσεων για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Προς το παρόν, το νέο πλαίσιο έχει κατατεθεί στη Βουλή και αναμένεται να ψηφιστεί άμεσα, με προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027.

Τι θα συμβεί με τους παλιούς λογαριασμούς

Για ένα παιδί που χρησιμοποιεί ήδη κάποια από τις συγκεκριμένες υπηρεσίες, η βασική διευκρίνιση είναι ότι δεν προβλέπεται εξαίρεση, επειδή ο λογαριασμός δημιουργήθηκε πριν από την εφαρμογή του μέτρου. Ο περιορισμός αφορά την πρόσβαση και όχι μόνο την εγγραφή νέων χρηστών.

Πρακτικά, οι πλατφόρμες θα πρέπει να αναζητήσουν και ανάμεσα στους σημερινούς χρήστες τους όσους δεν καλύπτουν το όριο. Δεν θα μπορούν να θεωρούν ότι έχουν ολοκληρώσει τον έλεγχο επειδή στο προφίλ ενός παιδιού αναγράφεται ότι είναι 18 ή 20 ετών.

Όπως εξηγήθηκε κατά την παρουσίαση, οι εταιρείες διαθέτουν εργαλεία και αλγορίθμους που μπορούν να τις βοηθήσουν να εκτιμήσουν την πραγματική ηλικία. Όπου αυτό δεν προκύπτει με επαρκή ασφάλεια, θα χρειάζεται πρόσθετη επαλήθευση. Όπως τονίσθηκε, η δικαιολογία πως μία πλατφόρμα δεν γνώριζε την πραγματική ηλικία του χρήστη δεν θα είναι πλέον αποδεκτή.

Μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι ότι τέτοιες τεχνικές χρησιμοποιούνται ήδη. Η Meta έχει ανακοινώσει μηχανισμούς τεχνητής νοημοσύνης που αναζητούν λογαριασμούς εφήβων, ακόμη και αν έχουν δηλώσει ημερομηνία γέννησης ενηλίκου, προκειμένου να τους εντάξει στις προστατευμένες ρυθμίσεις των Teen Accounts. Η συγκεκριμένη εφαρμογή δεν ταυτίζεται με την ελληνική απαγόρευση, δείχνει όμως ότι ο έλεγχος μπορεί να προχωρά πέρα από όσα πληκτρολογεί ο χρήστης κατά την εγγραφή.

Αυτό που δεν έχει ξεκαθαρίσει είναι τι θα ακολουθεί μετά τον αποκλεισμό. Αν ο λογαριασμός θα αναστέλλεται μέχρι το παιδί να καλύψει το όριο, αν θα διαγράφεται ή πώς θα μπορεί ο χρήστης να ανακτήσει φωτογραφίες, αναρτήσεις και μηνύματα.

Ποια παιδιά αφορά το όριο

Στον υπολογισμό της ηλικίας υπάρχει μία λεπτομέρεια που ενδιαφέρει αρκετές οικογένειες: για τη συγκεκριμένη ρύθμιση μετρά το έτος γέννησης και όχι η ημέρα των γενεθλίων. Όσα παιδιά γεννήθηκαν την ίδια χρονιά θεωρείται ότι συμπληρώνουν το όριο την 1η Ιανουαρίου.

Κάτι που σημαίνει ότι, στην έναρξη εφαρμογής, ο περιορισμός θα αφορά τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2013 και μετά. Όσα γεννήθηκαν το 2012 θα καλύπτουν το όριο από την 1η Ιανουαρίου 2027, ακόμη και αν έχουν γενέθλια τον Δεκέμβριο. Τα παιδιά του 2013 θα καλύπτουν το όριο από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Ο γονέας δεν θα μπορεί να δώσει άδεια ώστε το παιδί να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τον λογαριασμό του πριν από το όριο. Το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει εξαίρεση με γονική συναίνεση ούτε ειδικό περιορισμένο λογαριασμό για ηλικίες 13 έως κάτω των 15 ετών.

Τέτοιοι περιορισμένοι λογαριασμοί περιλαμβάνονται στην ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act, η οποία, όμως, δεν αποτελεί ακόμη ισχύοντα κανονισμό. Η εξέλιξή της μπορεί να οδηγήσει σε προσαρμογές του ελληνικού πλαισίου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η συγκεκριμένη δυνατότητα θα είναι διαθέσιμη από την Πρωτοχρονιά.

Η ρύθμιση, επίσης, δεν απαγορεύει την κατοχή κινητού τηλεφώνου ή τη χρήση του διαδικτύου. Για άλλες υπηρεσίες, ιδίως όσες συνδυάζουν επικοινωνία, βίντεο και λειτουργίες κοινωνικής δικτύωσης, η αντιμετώπιση δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη πριν αποσαφηνιστεί το πεδίο εφαρμογής.

Ο έλεγχος και το Kids Wallet

Η υποχρέωση ελέγχου της ηλικίας δεν σημαίνει ότι όλοι οι χρήστες θα πρέπει να εγκαταστήσουν το Kids Wallet ή να στείλουν την ταυτότητά τους στην πλατφόρμα.

Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet είναι εργαλεία που μπορούν να αξιοποιηθούν, χωρίς να επιβάλλονται ως οι μοναδικές επιλογές. Οι πλατφόρμες μπορούν να χρησιμοποιούν και άλλες αξιόπιστες λύσεις, συμβατές με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Η λογική των ψηφιακών διακριτικών ηλικίας, των λεγόμενων age tokens, είναι να επιβεβαιώνεται αν ο χρήστης καλύπτει το σχετικό όριο. Η πλατφόρμα δεν χρειάζεται να λαμβάνει το όνομα, την ακριβή ημερομηνία γέννησης ή τον αριθμό της ταυτότητάς του για να πάρει αυτή την απάντηση.

Από την άλλη πλευρά, δεν αποκλείεται να ζητηθεί και από έναν ενήλικο να επιβεβαιώσει ότι καλύπτει το όριο. Το πότε θα γίνεται αυτό και ποια διαδικασία θα ακολουθείται εξαρτάται από τους μηχανισμούς της κάθε υπηρεσίας. Η υποχρέωση των εταιρειών είναι ο έλεγχος να είναι αποτελεσματικός, με προστασία της ιδιωτικότητας και περιορισμό των δεδομένων που συλλέγονται.

Τα «κόλπα» της παράκαμψης

Η αλλαγή του έτους γέννησης ή το άνοιγμα ενός δεύτερου λογαριασμού με μεγαλύτερη ηλικία είναι οι πιο προφανείς απόπειρες αποφυγής του περιορισμού. Γι’ αυτό και οι πλατφόρμες θα πρέπει να εξετάζουν αν τα στοιχεία που έχουν δηλωθεί ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Το να εμφανίζεται ένας χρήστης ως ενήλικος δεν θα αρκεί από μόνο του.

Πιο δύσκολη περίπτωση είναι η χρήση του λογαριασμού ενός μεγαλύτερου αδελφού ή του γονέα. Το ίδιο ισχύει αν ένας ενήλικος πραγματοποιήσει την επαλήθευση με τα δικά του στοιχεία και στη συνέχεια αφήσει το παιδί να χρησιμοποιεί τον λογαριασμό. Ο έλεγχος επιβεβαιώνει την ηλικία του ενηλίκου, χωρίς να αποδεικνύει από μόνος του ποιος βρίσκεται κάθε στιγμή μπροστά στην οθόνη.

Υπάρχει ακόμη η χρήση VPN, ώστε η σύνδεση να εμφανίζεται ότι προέρχεται από άλλη χώρα. Αυτό δεν αλλάζει την ηλικία του χρήστη ούτε εγγυάται ότι θα αποφευχθεί ο έλεγχος. Στην Αυστραλία, για παράδειγμα, η αρμόδια εποπτική αρχή επισημαίνει ότι οι πλατφόρμες μπορούν να αξιοποιούν για να εντοπίζουν τέτοιες περιπτώσεις. Επίσης, οι πλατφόρμες θα μπορούν να ελέγχουν τον αριθμό του κινητού που δηλώνεται και να καταλαβαίνουν από ποια χώρα προέρχεται.

Όπως αναγνωρίστηκε και κατά την παρουσίαση, δεν υπάρχει μέτρο που να εξασφαλίζει απόλυτη συμμόρφωση. Οι συζητήσεις με τις εταιρείες συνεχίζονται και η αποτελεσματικότητα θα κριθεί στην εφαρμογή, ιδιαίτερα στον εντοπισμό λογαριασμών με ψευδή στοιχεία και στη χρήση λογαριασμών ενηλίκων από παιδιά.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς από τώρα

Δεν προβλέπεται γενική υποχρέωση εγγραφής όλων των οικογενειών σε κάποια εφαρμογή. Ένα πρακτικό πρώτο βήμα, όμως, είναι να γνωρίζουν οι γονείς ποιους λογαριασμούς χρησιμοποιεί το παιδί και ποια ηλικία έχει δηλώσει σε αυτούς.

Μπορούν επίσης να ελέγξουν τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου και να συζητήσουν την αλλαγή πριν εμφανιστεί ένα μήνυμα περιορισμού της πρόσβασης. Οδηγίες για τα διαθέσιμα εργαλεία παρέχει το parco.gov.gr, ενώ για την τύχη των υπαρχόντων λογαριασμών και του περιεχομένου τους θα χρειαστεί να παρακολουθούν τις ανακοινώσεις των πλατφορμών.

Οι συγκεκριμένες διατάξεις δεν θεσπίζουν νέο πρόστιμο ή ποινή για παιδιά και γονείς. Η εποπτεία και οι κυρώσεις αφορούν τους παρόχους. Οι καταγγελίες σχετικές με παραβάσεις του ευρωπαϊκού πλαισίου για τις ψηφιακές υπηρεσίες μπορούν να γίνονται στην Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων.