Ενέργεια: Πώς η Βουλγαρία έγινε η «μπαταρία» των Βαλκανίων (και της Ελλάδας)

Εν λόγω εξέλιξη δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική προσθήκη στο εθνικό ηλεκτρικό σύστημα, αλλά διαμορφώνει νέους όρους για τη λειτουργία της περιφερειακής αγοράς, τη διαχείριση της μεταβλητής παραγωγής προερχόμενης από ΑΠΕ, τη διασυνοριακή εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας και τη σχετική θέση της χώρας έναντι της Ελλάδας, της Ρουμανίας, της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας.

Δεκαπλασιασμός αποθήκευσης σε ενάμιση χρόνο

Σύμφωνα με σχετικά στοιχεία που δημοσίευσε σήμερα το Γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής πρεσβείας στην Σόφια, η βουλγαρική αγορά αποθήκευσης παρουσίασε εκρηκτική ανάπτυξη από το 2024 έως τα μέσα του 2026. Σύμφωνα με στοιχεία της SolarPower Europe, η εγκατεστημένη ενεργειακή χωρητικότητα μπαταριών εκτιμάται ότι αυξήθηκε από περίπου 200 MWh στο τέλος του 2024 σε σχεδόν 2.500 MWh στο τέλος του 2025. Η μεταβολή αυτή αντιστοιχεί σε αύξηση άνω του 1.100% σε ένα έτος και κατέταξε τη Βουλγαρία στην τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τις νέες εγκαταστάσεις αποθήκευσης, μετά τη Γερμανία και την Ιταλία, με μερίδιο περίπου 9% της ευρωπαϊκής αγοράς νέας αποθηκευτικής δυναμικότητας.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, η ανάπτυξη επιταχύνθηκε περαιτέρω. Ειδικότερα, σύμφωνα με στοιχεία του ENTSO-E, παρουσιάστηκαν περίπου 3,32 GW εγκατεστημένης ισχύος αποθήκευσης και άνω των 8,6 GWh ενεργειακής χωρητικότητας, ενώ η καταγραφή του βουλγαρικού Διαχειριστή Συστήματος Ηλεκτρικής Ενέργειας ESO ανήλθε σε 3,43 GW στις 20 Μαΐου. Σύμφωνα με πιο πρόσφατες εκτιμήσεις της αγοράς, που λαμβάνουν υπόψη πρόσθετες συνδέσεις έργων έως το τέλος Ιουνίου, η εγκατεστημένη ισχύ αυξάνεται σε περίπου 3,7–3,9 GW και η ενεργειακή χωρητικότητα σε περίπου 11,7 GWh. Η ανάπτυξη των BESS συνδέεται άμεσα με την ταχεία διείσδυση των φωτοβολταϊκών.

Σύμφωνα με στοιχεία του βουλγαρικού ειδησεογραφικού οργανισμού Kapital, η εγκατεστημένη φωτοβολταϊκή ισχύς στη Βουλγαρία έφθασε περίπου τα 10 GW το 2025, αφού μόνο κατά το ίδιο έτος προστέθηκαν περίπου 1,5 GW νέας ισχύος, ενώ η εγκατεστημένη αιολική ισχύς παρέμεινε συγκριτικά χαμηλότερη, περί τα 0,7 GW. Σημειώνεται ότι το βασικό επιχειρηματικό μοντέλο των βουλγαρικών BESS στηρίζεται στην ενδοημερήσια και ημερήσια εξισορρόπηση τιμών (energy arbitrage): φόρτιση στις ώρες υψηλής παραγωγής ΑΠΕ και χαμηλών ή αρνητικών τιμών και εκφόρτιση στις βραδινές ώρες, όταν η ζήτηση αυξάνεται και η φωτοβολταϊκή παραγωγή μηδενίζεται.

Το πρόγραμμα RESTORE

Η βουλγαρική κυβέρνηση αξιοποίησε το πρόγραμμα RESTORE, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ως βασικό μοχλό προσέλκυσης επενδύσεων στον τομέα αυτό, με αρχικό στόχο την ανάπτυξη τουλάχιστον 3 GWh νέας αυτοτελούς αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Στην πρώτη μεγάλη διαδικασία επιλέχθηκαν 82 έργα, οποία έλαβαν συνολική δημόσια στήριξη ύψους 588 εκ. ευρώ και προβλέπεται να προσθέσουν σχεδόν 10 GWh αποθηκευτικής χωρητικότητας.

Η δυναμική του RESTORE υπερέβη σε σημαντικό βαθμό τους αρχικούς εθνικούς σχεδιασμούς. Το βουλγαρικό Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα προέβλεπε στόχο 1,28 GW αποθήκευσης με μπαταρίες έως το 2030. Ωστόσο, έως τα μέσα του 2026 έχουν ήδη απονεμηθεί έργα συνολικής χωρητικότητας άνω των 14 GWh, υπερβαίνοντας σε ενεργειακούς όρους πολλαπλάσια τον αρχικό στόχο. Ειδικότερα, πρόσθετος κύκλος του RESTORE χρηματοδότησε 31 έργα με επιχορήγηση περίπου 118 εκ. ευρώ και συνολική χωρητικότητα σχεδόν 4 GWh. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι η αγορά διαμορφώθηκε με ρυθμό ταχύτερο από τον εθνικό ενεργειακό σχεδιασμό και ότι η κυβέρνηση θα χρειασθεί να προσαρμόσει τους μελλοντικούς στόχους δικτύου, ευελιξίας και διαχείρισης συμφόρησης.

Σε επίπεδο επιμέρους έργων, η εγκατάσταση της αυστριακής Enery στη Nova Zagora αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα του νέου μεγέθους της αγοράς. Πρόκειται για σύστημα ισχύος 150 MW και ενεργειακής χωρητικότητας περίπου 600 MWh, οποίο ολοκληρώθηκε σε συνεργασία με τη Sunotec και τη Sungrow. Το έργο αποτελεί μέρος ευρύτερου προγραμματισμού στην ίδια περιοχή για αποθηκευτική δυναμικότητα έως 800 MWh, με δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης τα 3 GWh έως το τέλος του 2006.

Παρούσες και οι ελληνικές εταιρείες

Ως προς τις ελληνικές επενδύσεις στον τομέα, η METLEN απέκτησε το 75% του εμπορικού τομέα της Most Energy JSC, αποκτώντας πρόσβαση σε υποδομή εμπορίας ενέργειας. Παράλληλα, η ΔΕΗ κατασκευάζει στην περιοχή Stara Zagora φωτοβολταϊκό σταθμό ισχύος 165 MWp, με συζευγμένο BESS ονομαστικής ισχύος 25 MW και χωρητικότητας 55 MWh. Το έργο περιλαμβάνει περίπου 260.000 φωτοβολταϊκά πλαίσια διπλής όψης, αναμενόμενη ετήσια παραγωγή 265 GWh και προβλεπόμενη αποφυγή εκπομπών 133.000 τόνων διοξειδίου του άνθρακα ετησίως. Επισημαίνεται ότι η κοινοπραξία ΔΕΗ–METLEN, για την ανάπτυξη χαρτοφυλακίου BESS έως 1.500 MW σε Βουλγαρία, Ρουμανία και Ιταλία, αποτελεί ένδειξη ότι οι ελληνικοί όμιλοι προσεγγίζουν την αποθήκευση σε περιφερειακή και όχι αμιγώς εθνική βάση.

Πέραν των μπαταριών, η Βουλγαρία επιχειρεί να αποκαταστήσει τη στρατηγική αξία της αντλησιοταμίευσης μέσω του σταθμού Chaira, καθώς ο συνδυασμός μπαταριών και αντλησιοταμίευσης αναβαθμίζει ποιοτικά το βουλγαρικό ενεργειακό σύστημα.

Συγκεκριμένα, οι μπαταρίες εξυπηρετούν κατά προτεραιότητα ταχύτατες μεταβολές στην προσφορά και στη ζήτηση, ρύθμιση συχνότητας, ενδοημερήσιο arbitrage και παροχή ισχύος κατά τη βραδινή αιχμή, ενώ η αντλησιοταμίευση μπορεί να υποστηρίξει το σύστημα για μεγαλύτερες χρονικές περιόδους, να απορροφήσει πλεονάζουσα παραγωγή σε ημέρες υψηλής ηλιοφάνειας και να λειτουργήσει ως εφεδρεία σε περιπτώσεις περιορισμένης παραγωγής ή αυξημένων διασυνοριακών αναγκών.

Η Ελλάδα εξάγει η Βουλγαρία αποθηκεύει

Η σημασία των βουλγαρικών BESS για την Ελλάδα προκύπτει από τη στενή λειτουργική σύνδεση των δύο αγορών. Η ελληνική αγορά χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη μεσημβρινή παραγωγή φωτοβολταϊκής ενέργειας, οποία συχνά συμπιέζει τις τιμές χονδρικής και αυξάνει την ανάγκη περικοπών. Η δυνατότητα εξαγωγής της πλεονάζουσας ενέργειας προς τη Βουλγαρία επιτρέπει την απορρόφησή της από βουλγαρικές μπαταρίες, ιδίως όταν υφίσταται διαθέσιμη διασυνοριακή δυναμικότητα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η βουλγαρική αποθήκευση λειτουργεί ως εξωτερικός μηχανισμός ευελιξίας για το ελληνικό σύστημα.

Η επίδραση έγινε εντονότερη σε επεισόδια ακραίων τιμών στη Ρουμανία και στην Κεντρική Ευρώπη. Χαρακτηριστικά, οι βουλγαρικές μπαταρίες συνέβαλαν στην απορρόφηση πιέσεων σε περίοδο κατά την οποία οι τιμές στη ρουμανική αγορά είχαν προσεγγίσει τα 340 ευρώ/MWh. Η ύπαρξη αποθηκευτικής δυνατότητας στη Βουλγαρία μειώνει τον κίνδυνο άμεσης και πλήρους μεταφοράς τέτοιων τιμών προς την Ελλάδα, χωρίς όμως να εξαλείφει την έκθεση της ελληνικής αγοράς σε διασυνοριακές διαταραχές.

Συμπερασματικά αναφέρεται ότι η Βουλγαρία επιχειρεί να μετατρέψει την αποθήκευση σε μέσο ενεργειακής ασφάλειας, βιομηχανικής αναδιάρθρωσης και περιφερειακής επιρροής. Η χώρα έχει ήδη μεταβεί από αποθηκευτική δυναμικότητα περίπου 0,2 GWh το 2024 σε επίπεδο που εκτιμάται περί τα 9–12 GWh στα μέσα του 2026, ενώ διαθέτει έργα που έχουν χρηματοδοτηθεί ή εγκριθεί σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα. Για την Ελλάδα, εν λόγω εξέλιξη αποτελεί βραχυπρόθεσμα παράγοντα σταθεροποίησης των περιφερειακών τιμών και διευκόλυνσης των εξαγωγών από ΑΠΕ.

Πλεονασματική για την Ελλάδα η ηλεκτρική διασύνδεση

Η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας προς τη Βουλγαρία, εξέλιξη που συνδέεται με την αυξημένη παραγωγή από ΑΠΕ και τη βελτίωση της διασυνδετικής ικανότητας μεταξύ των δύο χωρών. Φέτος κατά το πρώτο εξάμηνο, σύμφωνα με στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, οι εξαγωγές από Ελλάδα προς Βουλγαρία ανήλθαν σε 3.523 ώρες, έναντι 676 ωρών εισαγωγών, ήτοι στο 84% των ωρών της εξεταζόμενης περιόδου.

Η συνήθης εικόνα των εξαγωγών δεν περιορίζεται στις μεσημβρινές ώρες, όταν η υψηλή φωτοβολταϊκή παραγωγή προκαλεί πολύ χαμηλές ή μηδενικές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά. Αντιθέτως, οι καθαρές εξαγωγές προς Βουλγαρία εμφανίζονται κατά το μεγαλύτερο μέρος του 24ώρου, με σημαντικές ροές και στη βραδινή ζώνη 21:00–00:00, όπου ο μέσος όρος ανήλθε σε περίπου 398 MW, έναντι περίπου 386 MW κατά το διάστημα 12:00–15:00.